Đỗ Đức Dũng – 12 tháng 7 năm 2026
Gần đây, tôi được nghe ông Trần Lưu Quang, Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh, nói một câu khiến tôi phải suy nghĩ rất nhiều:
“Tôi đến nhiều nhà, bây giờ trẻ con không biết chào người lớn khi khách đến nhà.”
Thoạt nghe, có thể nhiều người cho rằng đó chỉ là một nhận xét về cách ứng xử của trẻ con. Một đứa trẻ không chào khách thì cha mẹ nhắc nhở vài câu là xong. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đây không còn là chuyện của riêng một đứa trẻ, một gia đình hay một lời chào. Đó có thể là biểu hiện ban đầu của sự phai nhạt văn hóa ứng xử, của việc con người ngày càng ít quan tâm đến những người đang sống bên cạnh mình.
Và điều khiến tôi buồn hơn là tình trạng ấy không chỉ xảy ra trong một số gia đình. Nó đã xuất hiện ở cả những cơ quan, đơn vị tập hợp những người có trình độ, được học hành bài bản và làm việc trong môi trường được xem là văn minh.
Có những người đi ngang qua nhau hằng ngày nhưng không chào nhau.
Có người trẻ gặp người lớn tuổi hơn mà coi như không nhìn thấy.
Có nhân viên gặp đồng nghiệp, gặp người đã từng hướng dẫn, dìu dắt mình nhưng lặng lẽ bước qua.
Có cấp dưới gặp cấp trên không chào; nhưng cũng có cấp trên nhận lời chào của cấp dưới bằng một thái độ lạnh nhạt, thờ ơ, thậm chí không buồn đáp lại.
Dần dần, sự im lặng trở thành bình thường. Sự thờ ơ trở thành thói quen. Con người làm việc trong cùng một cơ quan nhưng ngày càng xa nhau.
Một lời chào nhỏ nhưng không phải là chuyện nhỏ
Lâu nay, tôi vẫn cho rằng chào hỏi nhau là một phép xã giao tốt đẹp, không chỉ ở Việt Nam mà ở hầu hết các nền văn hóa trên thế giới.
Mỗi dân tộc có thể có một cách chào khác nhau. Có nơi bắt tay, có nơi cúi đầu, có nơi ôm nhẹ, có nơi chỉ mỉm cười hoặc hỏi thăm một câu. Hình thức có thể khác nhau, nhưng bản chất của lời chào vẫn là sự ghi nhận sự hiện diện của người đối diện.
Khi chào một người, điều được thể hiện trước hết là:
Tôi nhìn thấy sự có mặt của người ấy. Tôi tôn trọng người ấy. Tôi không coi người ấy là vô hình.
Vì vậy, một lời chào tuy rất ngắn nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa. Nó thể hiện sự giáo dục của gia đình, ý thức của cá nhân và văn hóa của tập thể.
Trong cơ quan, đơn vị, lời chào còn có ý nghĩa đặc biệt hơn. Đây là nơi con người gặp nhau mỗi ngày, cùng thực hiện một nhiệm vụ, cùng sử dụng những nguồn lực chung và cùng tạo nên hình ảnh của tổ chức. Một cơ quan có thể có trụ sở đẹp, quy chế đầy đủ, cán bộ có bằng cấp cao, nhưng nếu con người gặp nhau lạnh lùng, không biết chào hỏi, không biết quan tâm và tôn trọng nhau thì khó có thể gọi đó là một môi trường thực sự có văn hóa.
Trình độ không chỉ nằm trong bằng cấp.
Văn hóa không chỉ được thể hiện qua những khẩu hiệu treo trên tường.
Giá trị của một con người còn được nhìn thấy qua cách người đó đối xử với những người đang ở bên cạnh mình mỗi ngày.
Không chào nhau chưa hẳn đã là vô ơn
Cũng cần nhìn nhận vấn đề một cách công bằng.
Không thể chỉ vì một lần ai đó không chào mà lập tức kết luận người ấy thiếu giáo dục hoặc vô ơn. Có thể họ không nhìn thấy, đang suy nghĩ về công việc, đang có chuyện buồn hoặc đang gặp khó khăn riêng.
Giữa hai người cũng có thể từng xảy ra mâu thuẫn. Khi trong lòng đang giận, con người khó có thể chào hỏi nhau một cách tự nhiên. Đó là điều có thể hiểu được.
Tuy nhiên, một hiện tượng xảy ra thường xuyên, lặp đi lặp lại trong nhịp sống bình thường của gia đình và công sở thì không nên xem nhẹ.
Khi người trẻ thường xuyên không chào người lớn, nhân viên không chào đồng nghiệp, cấp dưới không chào cấp trên và cấp trên cũng không biết đáp lại cấp dưới, đó không còn là một phút vô tình. Nó phản ánh một khoảng trống trong nhận thức và văn hóa ứng xử.
Điều đáng lo không phải chỉ là sự thiếu vắng một câu “chào”.
Điều đáng lo là con người bắt đầu không còn cảm thấy cần phải thể hiện sự tôn trọng đối với nhau.
Từ không chào có thể dẫn đến không quan tâm.
Từ không quan tâm có thể dẫn đến mặc kệ.
Từ mặc kệ có thể dẫn đến thái độ: đó không phải việc của mình.
Và khi con người quen coi mọi thứ mình đang có là điều hiển nhiên, không cần biết đến nguồn gốc, không cần nhớ đến người đã giúp đỡ, không cần trân trọng những gì các thế hệ trước để lại, khoảng cách từ sự thờ ơ đến vô ơn sẽ không còn xa.
Lòng biết ơn bắt đầu từ việc nhận ra mình không tồn tại một mình
Không ai tự nhiên mà có được cuộc sống hôm nay.
Một đứa trẻ được sinh ra, nuôi dưỡng và trưởng thành bằng biết bao công sức của cha mẹ, ông bà. Để một người được đến trường, ngoài sự hy sinh của gia đình còn có công sức của thầy cô và rất nhiều người đang âm thầm làm việc cho xã hội.
Một người có được nghề nghiệp hôm nay không chỉ nhờ khả năng cá nhân. Trên hành trình ấy luôn có người đã dạy dỗ, hướng dẫn, tạo cơ hội, góp ý, bảo vệ hoặc nâng đỡ khi gặp khó khăn.
Một cơ quan có được vị trí, uy tín và cơ sở vật chất hôm nay cũng không phải tự nhiên mà có. Đó là kết quả của nhiều thế hệ cán bộ, người lao động đã góp sức xây dựng. Có những người đã nghỉ hưu, có người không còn nữa, nhưng công sức của họ vẫn nằm trong từng công trình, từng tài liệu, từng thành quả mà thế hệ sau đang tiếp tục sử dụng.
Rộng hơn, cuộc sống hòa bình và điều kiện phát triển của đất nước hôm nay đã phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt, tuổi trẻ và cả máu xương của biết bao thế hệ.
Bởi vậy, lòng biết ơn không phải là một khái niệm xa xôi. Đó là khả năng nhận ra rằng những gì mình đang có không hoàn toàn do một mình mình tạo nên.
Người có lòng biết ơn hiểu rằng mình đang đứng trên nền móng do nhiều người đi trước xây dựng.
Người vô ơn lại dễ cho rằng mọi thứ mình được hưởng là đương nhiên, rằng thành công chỉ do tài năng của bản thân, rằng những người từng giúp mình không còn giá trị khi mình đã đạt được mục đích.
Sự vô ơn thường không xuất hiện ngay bằng những hành động lớn. Nó có thể bắt đầu rất âm thầm: không nhớ người đã giúp mình, không hỏi thăm người từng dìu dắt mình, không tôn trọng người lớn tuổi, không biết cảm ơn và cũng không còn cảm thấy cần phải chào hỏi người khác.
Biết chào không có nghĩa là khúm núm
Cũng cần nói rõ rằng chào hỏi không phải là biểu hiện của sự thấp kém, sợ hãi hay phục tùng.
Cấp dưới chào cấp trên không có nghĩa là hạ mình.
Người trẻ chào người lớn không có nghĩa là đánh mất sự bình đẳng.
Một người chủ động chào đồng nghiệp trước cũng không có nghĩa là người đó có địa vị thấp hơn.
Ngược lại, người biết chủ động chào hỏi thường là người có sự tự tin, có giáo dục và có khả năng làm chủ hành vi của mình.
Lời chào đúng nghĩa phải xuất phát từ sự tôn trọng lẫn nhau. Cấp dưới chào cấp trên thì cấp trên phải biết đáp lại. Người trẻ kính trọng người lớn thì người lớn cũng phải yêu thương, lắng nghe và làm gương cho người trẻ. Không thể yêu cầu người khác lễ phép trong khi bản thân mình lạnh lùng, quan cách hoặc thiếu tôn trọng.
Văn hóa công sở không thể chỉ được xây dựng theo một chiều từ dưới lên trên. Nó phải được tạo nên từ cách ứng xử của tất cả mọi người, đặc biệt là những người giữ vị trí lãnh đạo.
Một người lãnh đạo biết mỉm cười, chủ động chào nhân viên và hỏi thăm người lao động không làm mất đi uy tín của mình. Ngược lại, chính những hành động giản dị ấy tạo nên sự gần gũi, tin cậy và sức mạnh đoàn kết của tổ chức.
Uy tín thật sự không đến từ việc người khác phải cúi đầu khi mình đi qua. Uy tín đến từ sự kính trọng tự nhiên mà người khác dành cho mình.
Đừng để sự hiện đại làm con người xa nhau
Cuộc sống ngày nay nhanh hơn trước. Công nghệ giúp con người liên lạc với nhau thuận tiện hơn, nhưng đôi khi lại khiến những người ngồi gần nhau trở nên xa cách.
Có gia đình mỗi người cầm một chiếc điện thoại, cùng ngồi trong một căn phòng nhưng hầu như không trò chuyện.
Có trẻ em rất thành thạo thiết bị điện tử, có thể giao tiếp với những người xa lạ trên mạng, nhưng khi có khách đến nhà lại không biết đứng dậy chào.
Có người có thể viết những lời rất hay trên mạng xã hội nhưng khi gặp đồng nghiệp ngoài đời lại lặng lẽ quay đi.
Công nghệ không có lỗi. Sự phát triển cũng không có lỗi. Vấn đề nằm ở chỗ con người có giữ được những giá trị căn bản trong quá trình phát triển hay không.
Một xã hội hiện đại không thể chỉ được đo bằng những tòa nhà cao, những con đường rộng hay những thiết bị thông minh. Mức độ văn minh còn được thể hiện qua cách con người đối xử với nhau.
Càng phát triển, con người càng cần được giáo dục về văn hóa.
Càng giỏi chuyên môn, càng phải biết tôn trọng người khác.
Càng có vị trí, càng phải sống khiêm nhường và biết ơn.
Nếu chỉ đào tạo được những con người có kiến thức nhưng không biết chào hỏi, không biết cảm ơn, không biết kính trọng và không biết nhớ đến nguồn cội thì đó chưa thể là một nền giáo dục đầy đủ.
Gia đình phải là nơi dạy lời chào đầu tiên
Việc hình thành văn hóa chào hỏi phải bắt đầu từ gia đình.
Cha mẹ không thể chỉ ra lệnh cho con: “Chào ông đi”, “chào bác đi”, trong khi chính mình lại không chào hàng xóm, không cảm ơn người phục vụ và không tôn trọng ông bà.
Trẻ em học bằng cách quan sát nhiều hơn bằng những lời răn dạy.
Khi cha mẹ biết chào hỏi, biết cảm ơn, biết xin lỗi và thường xuyên nhắc đến công lao của ông bà, thầy cô, đứa trẻ sẽ dần hiểu rằng mình không phải là trung tâm của mọi thứ.
Lời chào của một đứa trẻ không nên được tạo ra bằng sự sợ hãi hay ép buộc máy móc. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ hiểu vì sao cần phải chào.
Chào là thể hiện sự lễ phép.
Chào là thể hiện sự tôn trọng.
Chào là cách mở đầu một mối quan hệ tốt đẹp.
Và sâu xa hơn, chào người lớn tuổi còn là sự ghi nhận những người đã sống, đã lao động và đã tạo dựng nền tảng cho thế hệ sau.
Nhà trường và cơ quan không thể đứng ngoài
Nhà trường không chỉ có nhiệm vụ truyền đạt kiến thức. Giáo dục phải giúp con người biết sống với gia đình, với tập thể và với xã hội.
Một học sinh có thể học rất giỏi nhưng không biết chào thầy cô, không biết cảm ơn người giúp mình, không biết xin lỗi khi làm sai thì vẫn còn thiếu một phần quan trọng của giáo dục.
Tương tự, cơ quan không nên xem văn hóa chào hỏi là chuyện riêng của mỗi cá nhân. Văn hóa tổ chức được tạo nên từ những hành vi nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày.
Không nhất thiết phải ban hành những quy định cứng nhắc hay tổ chức các phong trào hình thức. Điều cần thiết nhất là sự nêu gương.
Người đứng đầu chủ động chào mọi người.
Người lớn tuổi cư xử bao dung với người trẻ.
Người có kinh nghiệm sẵn sàng hướng dẫn người mới.
Người được giúp đỡ biết nói lời cảm ơn.
Người làm sai biết xin lỗi.
Người đạt được thành công biết nhớ đến tập thể và những người đã cùng mình đi qua khó khăn.
Khi những điều đó trở thành thói quen, văn hóa tổ chức sẽ được hình thành một cách tự nhiên và bền vững.
Lời chào là điểm khởi đầu, lòng biết ơn mới là đích đến
Tôi không cho rằng chỉ cần biết chào là đã trở thành người tốt. Có người chào hỏi rất khéo nhưng sống không chân thành. Cũng có người ít nói nhưng luôn sống tử tế và sẵn sàng giúp đỡ người khác.
Vì vậy, không nên đánh giá toàn bộ một con người chỉ qua một lời chào.
Nhưng lời chào vẫn là một biểu hiện quan trọng của ý thức tôn trọng. Nó giống như cánh cửa đầu tiên dẫn con người đến sự quan tâm, chia sẻ và biết ơn.
Điều chúng ta cần giáo dục cho thế hệ trẻ không chỉ là biết cúi đầu hay nói một câu chào theo thói quen. Điều quan trọng hơn là giúp người trẻ hiểu được giá trị của những người xung quanh, hiểu được công lao của gia đình, thầy cô, đồng nghiệp, các thế hệ đi trước và cộng đồng.
Khi hiểu được điều đó, lời chào sẽ không còn là một nghi thức bắt buộc. Nó trở thành sự biểu hiện tự nhiên của một con người có văn hóa.
Tôi vẫn tin rằng những giá trị tốt đẹp của dân tộc Việt Nam chưa hề mất đi. Lòng hiếu thảo, sự kính trên nhường dưới, nghĩa tình, thủy chung và truyền thống uống nước nhớ nguồn vẫn nằm sâu trong đời sống của nhiều gia đình và nhiều con người.
Nhưng những giá trị ấy không thể chỉ được ca ngợi bằng lời nói. Chúng phải được rèn luyện và thực hành mỗi ngày, bắt đầu từ những việc rất nhỏ.
Hãy dạy trẻ biết chào ông bà, cha mẹ và khách đến nhà.
Hãy dạy học sinh biết kính trọng thầy cô, quý mến bạn bè và biết cảm ơn những người lao động phục vụ mình.
Trong cơ quan, hãy chào nhau khi gặp mặt, hỏi thăm nhau khi có thể và đừng để những khác biệt về tuổi tác, chức vụ hay quan điểm làm mất đi sự tôn trọng tối thiểu giữa con người với con người.
Và mỗi người lớn cũng cần tự hỏi: mình đã thực sự làm gương cho thế hệ trẻ hay chưa?
Một lời chào không tốn tiền, không mất nhiều thời gian và cũng không làm ai nhỏ bé đi. Nhưng lời chào có thể làm cho một gia đình ấm áp hơn, một cơ quan gần gũi hơn và một xã hội nhân văn hơn.
Đừng xem nhẹ lời chào.
Bởi từ việc biết chào, con người học cách biết tôn trọng.
Từ biết tôn trọng, con người học cách biết quan tâm.
Từ biết quan tâm, con người học cách nhớ đến công lao của người khác.
Và từ đó, lòng biết ơn được hình thành.
Sự vô ơn không phải lúc nào cũng bắt đầu từ những hành động phản bội lớn lao. Đôi khi, nó bắt đầu từ việc con người quên nhìn thấy nhau, quên nói một lời cảm ơn và quên rằng cuộc sống mình đang có hôm nay là kết quả của biết bao sự hy sinh, giúp đỡ và vun đắp.
Vì vậy, hãy bắt đầu lại từ một điều rất nhỏ:
Gặp nhau, hãy biết chào nhau.
Đó không chỉ là phép lịch sự.
Đó là dấu hiệu của giáo dục, là nền tảng của văn hóa và cũng là bước đầu tiên để mỗi người học cách sống biết ơn.
Link về bài phát biểu của Bí thư Trần Lưu Quang: (https://www.tiktok.com/@chinhnghia_vn/video/7639600559187692808?lang=vi-VN&q=B%C3%AD%20th%C6%B0%20th%C3%A0nh%20%E1%BB%A7y%20TPHCM%20Tr%E1%BA%A7n%20L%C6%B0u%20Quang%2C…%20tr%E1%BA%BB%20em%20m%C3%A0%20kh%C3%B4ng%20bi%E1%BA%BFt%20ch%C3%A0o%20h%E1%BB%8Fi…&t=1783857981977)