Hơn 30 năm là một chặng đường đủ dài để nhìn lại những điều đã học, đã làm, đã trải qua và đã tích lũy. Với tôi, đó là hành trình gắn bó bền bỉ với lĩnh vực thủy lợi, tài nguyên nước và môi trường nước – một lĩnh vực vừa mang tính khoa học, kỹ thuật, vừa gắn chặt với đời sống, sinh kế, an toàn và sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Từ những năm tháng học tập tại Trường Đại học Thủy lợi, chuyên ngành Công trình thủy điện, tôi bắt đầu hình thành nền tảng chuyên môn đầu tiên về công trình, dòng chảy, nguồn nước và những vấn đề kỹ thuật liên quan đến sông ngòi, hồ chứa, thủy lợi và thủy điện. Giai đoạn đó không chỉ trang bị kiến thức cơ bản, mà còn nuôi dưỡng trong tôi tình yêu với ngành nước – một ngành âm thầm nhưng có ý nghĩa rất lớn đối với đất nước.
Sau khi tốt nghiệp, tôi tiếp tục có cơ hội học tập, bồi dưỡng chuyên môn ở nhiều môi trường khác nhau. Năm 1996, tôi được tu nghiệp tại Nhật Bản về tưới và tiêu. Từ năm 2000 đến 2002, tôi học cao học tại Viện Thủy lực và Môi trường quốc tế IHE, Hà Lan, chuyên ngành Hydroinformatics – công nghệ thông tin tài nguyên nước. Đây là giai đoạn quan trọng, giúp tôi tiếp cận sâu hơn với mô hình toán, công nghệ tính toán, quản lý dữ liệu và các phương pháp hiện đại trong nghiên cứu, quy hoạch và quản lý tài nguyên nước.
Từ năm 1994, tôi bắt đầu công tác tại Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam. Hành trình làm việc của tôi gắn liền với sự phát triển của Viện qua nhiều giai đoạn: từ kỹ sư thủy lợi, phó trưởng phòng, trưởng phòng, phó viện trưởng, rồi đảm nhiệm vai trò viện trưởng. Mỗi vị trí công tác là một giai đoạn học hỏi mới, với những trách nhiệm mới, những áp lực mới và cũng là những cơ hội mới để trưởng thành.
Trong hơn ba thập kỷ làm nghề, tôi có cơ hội tham gia và chủ trì nhiều nhiệm vụ liên quan đến quy hoạch thủy lợi, quy hoạch tài nguyên nước, phòng chống lũ, hạn hán, xâm nhập mặn, cấp nước, tiêu thoát nước, quản lý hệ thống công trình và thích ứng với biến đổi khí hậu. Những lưu vực sông, vùng đất và hệ thống công trình ở Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và nhiều khu vực khác đã trở thành một phần quan trọng trong hành trình nghề nghiệp của tôi.
Một trong những mạch công việc gắn bó lâu dài với tôi là nghiên cứu, quy hoạch và quản lý tài nguyên nước trên các lưu vực sông, đặc biệt là lưu vực sông Đồng Nai, hệ thống sông Sài Gòn – Vàm Cỏ Đông và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là những vùng có vai trò rất quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội, đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cấp nước, kiểm soát lũ, kiểm soát mặn và bảo vệ môi trường nước.
Trong quá trình công tác, tôi cũng tham gia nhiều nghiên cứu, bài báo và công trình khoa học liên quan đến mô hình thủy văn, thủy lực, xâm nhập mặn, tài nguyên nước, biến đổi khí hậu và quản lý hệ thống công trình. Các hướng nghiên cứu này giúp tôi nhận thức sâu sắc hơn rằng người làm thủy lợi và tài nguyên nước không chỉ cần hiểu công trình, mà còn phải hiểu dòng sông, vùng đất, con người, dữ liệu, mô hình và cả những thay đổi ngày càng phức tạp của tự nhiên và xã hội.
Một dấu ấn quan trọng khác trong hành trình của tôi là việc quan tâm đến mô hình toán, GIS, phần mềm kỹ thuật và chuyển đổi số trong ngành nước. Từ các mô hình thủy văn, thủy lực, xâm nhập mặn đến các công cụ hỗ trợ ra quyết định, tôi luôn cho rằng công nghệ không thay thế người làm chuyên môn, nhưng có thể giúp chúng ta hiểu vấn đề sâu hơn, tính toán nhanh hơn, phân tích rộng hơn và hỗ trợ ra quyết định tốt hơn.
Trong những năm gần đây, tôi đặc biệt quan tâm đến việc phát triển, chuyển đổi và nâng cấp các công cụ mô phỏng như VRSAP, tích hợp với GIS, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Với tôi, đây không chỉ là một công việc kỹ thuật, mà còn là một nỗ lực nhằm giữ gìn, phát triển và làm mới những giá trị khoa học đã được các thế hệ đi trước xây dựng, đồng thời thích ứng với yêu cầu mới của thời đại số.
Nhìn lại hơn 30 năm, tôi nhận ra rằng điều quý giá nhất không chỉ là những dự án đã hoàn thành, những báo cáo đã viết, những công trình đã tham gia hay những chức vụ đã đảm nhiệm. Điều quý giá hơn là những bài học được tích lũy từ thực tiễn: bài học về sự cẩn trọng trong khoa học, sự trung thực trong số liệu, trách nhiệm trong từng quyết định chuyên môn, sự kiên trì khi đối mặt với khó khăn và tinh thần học hỏi không ngừng.
Làm nghề trong lĩnh vực tài nguyên nước và thủy lợi cũng giúp tôi hiểu rằng không có giải pháp nào chỉ thuần túy là kỹ thuật. Mỗi dòng sông đều gắn với con người. Mỗi công trình đều gắn với sinh kế. Mỗi phương án quy hoạch đều liên quan đến phát triển, môi trường, an toàn và tương lai của nhiều cộng đồng. Vì vậy, người làm nghề cần có kiến thức, kinh nghiệm, bản lĩnh, nhưng cũng rất cần sự lắng nghe, thấu hiểu và trách nhiệm xã hội.
Hành trình hơn 30 năm cũng là hành trình gặp gỡ và học hỏi từ nhiều người: các thầy cô, đồng nghiệp, chuyên gia, nhà quản lý, cán bộ địa phương, người dân vùng dự án và các thế hệ trẻ. Mỗi người, mỗi vùng đất, mỗi nhiệm vụ đều để lại trong tôi những dấu ấn riêng. Có những điều trở thành kinh nghiệm nghề nghiệp, có những điều trở thành ký ức, và có những điều lặng lẽ trở thành một phần trong cách tôi nhìn nhận công việc và cuộc sống.
Tôi xây dựng blog này như một cách để tiếp tục hành trình ấy theo một hình thức khác: ghi lại, hệ thống hóa và chia sẻ. Tôi mong đây sẽ là nơi lưu giữ những kinh nghiệm, suy ngẫm, tài liệu, câu chuyện và ký ức đã được tích lũy qua nhiều năm làm việc. Đồng thời, đây cũng là nơi để tôi tiếp tục học hỏi, kết nối và đồng hành với những người quan tâm đến tài nguyên nước, thủy lợi, môi trường nước, công nghệ và những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.
Hành trình hơn 30 năm chưa phải là điểm kết thúc. Đó là một nền tảng để tiếp tục bước đi, tiếp tục học hỏi, tiếp tục chia sẻ và tiếp tục đóng góp, dù bằng những việc nhỏ bé, cho ngành nước, cho cộng đồng và cho những thế hệ đang tiếp nối con đường phía trước.
Đỗ Đức Dũng