Đỗ Đức Dũng 24/7/2026
Có những món ăn, nếu nghĩ kỹ về nguồn gốc của nó trước khi ăn, có khi… chẳng ai dám gắp.
Nhưng khi đã được làm sạch, chế biến khéo léo, thêm chút hành, rau thơm, gia vị và bàn tay của người biết nấu, người ta lại ngồi húp xì xụp rồi xuýt xoa:
“Ngon thật!”
Chuyện bắt đầu từ một chuyến đi Nghệ An cùng vợ.
Hai vợ chồng nghỉ tại khách sạn Mường Thanh. Buổi sáng, giữa khá nhiều món ăn quen thuộc, tôi để ý đến một món rất dân dã: xáo lòng Nghệ An.
Một bát xáo nóng hổi, thơm mùi hành, tiêu, rau thơm. Lòng được làm sạch, giòn mà mềm, nước dùng đậm đà.
Đang ăn ngon lành, tôi chợt nhớ đến một câu nói vui mà ngẫm ra lại thấy khá sâu:
“Một cái bát từng dùng để đựng thứ dơ bẩn, dù đã rửa sạch bóng, nhiều người vẫn chẳng muốn dùng để ăn cơm. Thế nhưng bộ lòng con heo vốn là nơi chứa và dẫn những thứ chẳng mấy sạch sẽ, người ta làm sạch, luộc lên, xào lên, nấu thành một bát xáo lòng… thì cả bàn lại hì hụp ăn và khen ngon.”
Nghe có vẻ hơi… mất ngon.
Nhưng nghĩ kỹ, câu chuyện không hẳn nằm ở cái bát hay bộ lòng.
Nó nằm ở cách con người nhìn nhận giá trị của một thứ.
Cùng là một vật từng tiếp xúc với thứ không sạch.
Một thứ khiến ta ám ảnh vì cái tên và quá khứ của nó.
Một thứ khác, qua bàn tay con người, được làm sạch, sơ chế, sắp xếp đúng chỗ, thêm gia vị và biến thành một món ngon, thậm chí thành đặc sản.
Vậy mới thấy:
Có những thứ giá trị không nằm hoàn toàn ở chỗ nó vốn là gì, mà nằm ở việc người ta biết làm gì với nó.
Một nguyên liệu bình thường, vào tay người không biết chế biến, có thể chẳng đáng giá bao nhiêu.
Nhưng vào tay người hiểu nó, biết bỏ cái gì, giữ cái gì, làm sạch cái gì và kết hợp với cái gì… nó có thể trở thành món ngon.
Con người và cuộc sống đôi khi cũng vậy.
Một trải nghiệm không vui chưa chắc chỉ để vứt bỏ.
Một thất bại chưa chắc là thứ vô dụng.
Một người từng mắc sai lầm chưa chắc cả đời chỉ được nhìn bằng sai lầm ấy.
Một vùng đất có những món ăn tưởng rất bình dân, thậm chí nguyên liệu nghe qua chẳng mấy “sang trọng”, nhưng qua bao đời, bằng kinh nghiệm và sự khéo léo của người dân địa phương, lại trở thành hương vị khiến người đi xa nhớ mãi.
Giá trị nhiều khi nằm ở khả năng biến cái bình thường thành cái đáng nhớ.
Bát xáo lòng Nghệ An sáng hôm ấy khiến tôi nghĩ thêm một điều:
Trong cuộc sống, có lẽ không nên quá vội vàng kết luận một thứ là tốt hay xấu, sang hay hèn, có giá trị hay vô giá trị chỉ vì xuất phát điểm của nó.
Quan trọng là nó đã được làm sạch như thế nào, thay đổi ra sao, được đặt ở đâu và được sử dụng vào việc gì.
Cũng như bộ lòng kia.
Nghĩ đến chức năng ban đầu thì có người sẽ thấy e ngại.
Nhưng khi được làm sạch đúng cách, chế biến bằng kinh nghiệm và đặt trong một bát xáo nóng hổi giữa buổi sáng xứ Nghệ…
Ta đâu còn nghĩ đến chuyện nó từng chứa gì.
Ta chỉ biết:
“Cho thêm bát nữa!”
Có lẽ cuộc đời cũng vậy.
Đừng chỉ nhìn một thứ đã từng là gì.
Hãy nhìn xem, qua bàn tay và trí óc con người, nó có thể trở thành gì.
Và đôi khi, khoảng cách từ một thứ khiến người ta quay mặt…
đến một thứ khiến người ta hì hụp thưởng thức và gọi là đặc sản…
chỉ nằm ở hai chữ:
BIẾT LÀM.