Đỗ Đức Dũng – ngày 14 tháng 6 năm 2026
Tôi quyết định nghỉ hưu.
Viết ra câu ấy tưởng như nhẹ nhàng, nhưng thật ra trong lòng tôi không hề đơn giản. Đó không phải là một quyết định bộc phát, càng không phải là một phút giây buông xuôi. Đó là kết quả của nhiều ngày tháng suy nghĩ, cân nhắc, tự vấn mình giữa trách nhiệm, lòng tự trọng, sự tiếc nuối và khát vọng còn muốn tiếp tục cống hiến.
Tôi đã đến tuổi có thể nghỉ. Điều đó là sự thật. Sau hơn ba mươi năm làm nghề, hơn mười năm gánh vác công tác quản lý, có lẽ cũng đã đến lúc tôi nên dừng lại ở một vai trò nhất định. Tôi thấy mình đã dành cho công tác quản lý một chặng đường đủ dài với tất cả tâm sức. Một con người không nên giữ mãi một vị trí, nhất là khi tổ chức còn cần những lớp người khác bước lên, thử sức, trưởng thành và chịu trách nhiệm.
Vì vậy, tôi quyết định nghỉ hưu không phải vì hết yêu công việc. Tôi nghỉ vì hiểu rằng đến một lúc, biết dừng lại cũng là một cách có trách nhiệm. Tôi sẵn sàng từ bỏ chức vụ, sẵn sàng nhường lại để người khác làm thay. Tôi muốn rời khỏi công việc quản lý để trở về gần hơn với phần kỹ thuật, phần nghiên cứu, phần đam mê ban đầu đã đưa tôi đến với nghề thủy lợi, với lưu vực sông, với đồng bằng, với những bài toán nguồn nước mà cả đời tôi vẫn còn trăn trở.
Nhưng nói quyết định nghỉ hưu không có nghĩa là lòng hoàn toàn thanh thản.
Trong tôi vẫn có những cảm xúc rất khó tả. Có chút sẵn sàng, có chút băn khoăn, có chút ray rứt, có chút tiếc nuối. Sẵn sàng vì mình đã đi một đoạn đường dài. Băn khoăn vì tôi vẫn thấy mình còn sức khỏe tinh thần, còn kinh nghiệm, còn nhiều điều muốn làm. Ray rứt vì có những việc lẽ ra mình còn có thể đóng góp tốt hơn. Tiếc nuối vì trong công việc, không phải lúc nào tâm huyết và năng lực của một con người cũng gặp được những khoảng không gian phù hợp nhất để phát huy trọn vẹn.
Điều làm tôi buồn không phải là chuyện chức vụ. Chức vụ rồi cũng qua. Cái còn lại là mình đã sống thế nào trong chức vụ ấy, đã làm được gì cho cơ quan, cho ngành, cho anh em, cho công việc chung. Nhưng tôi cũng không thể không chạnh lòng khi có lúc cảm thấy những xoay vần của thực tế chưa tạo đủ điều kiện để mình được cống hiến đúng với khả năng và mong muốn.
Đó là một nỗi buồn khó nói. Nói ra thì dễ thành trách móc. Im lặng thì lòng mình lại còn vướng. Nhưng sau cùng, tôi chọn cách không để nỗi buồn ấy chi phối quyết định của mình. Tôi chọn nghỉ hưu vì cái chung, vì đại cục, vì hòa khí với anh em, vì sự ổn định của tổ chức, và cũng vì sự bình yên của chính mình.
Tôi không xem nghỉ hưu là thất bại. Tôi càng không xem đó là sự rút lui trong cay đắng. Tôi luôn xem đây là một quyết định có suy nghĩ, có tự trọng và có trách nhiệm. Có những lúc trong đời, bước tiếp là bản lĩnh. Nhưng cũng có những lúc, dừng lại mới là bản lĩnh. Dừng lại để không làm khó tổ chức. Dừng lại để không tạo thêm những va chạm không cần thiết. Dừng lại để giữ cho lòng mình không nặng thêm bởi những điều hơn thua.
Hơn mười năm làm quản lý cho tôi nhiều bài học. Bài học lớn nhất là quyền lực, nếu có, chỉ nên được hiểu là trách nhiệm phục vụ. Người có quyền không nên dùng quyền để làm người khác nhỏ lại, mà phải dùng quyền để mở đường cho công việc, nâng đỡ con người, tạo điều kiện cho những điều tốt đẹp được hình thành. Một quyết định của người có trách nhiệm có thể chỉ là vài dòng văn bản, nhưng đằng sau nó là tâm huyết, danh dự, sự nghiệp và cả nỗi lòng của một con người.
Tôi cũng học được rằng, trong một tổ chức, không ai là mãi mãi. Mỗi người chỉ đi qua một đoạn trong dòng chảy dài của cơ quan, của ngành, của đất nước. Người đi trước có trách nhiệm mở đường, giữ nền nếp, truyền lại kinh nghiệm. Người đi sau có trách nhiệm tiếp nhận, đổi mới và làm tốt hơn. Nhưng để sự kế tiếp ấy tốt đẹp, rất cần sự tử tế giữa các thế hệ. Người đi trước đừng giữ chặt quá. Người đi sau cũng đừng vội phủ nhận quá. Cái cũ không phải lúc nào cũng lạc hậu. Cái mới không phải lúc nào cũng đã chín.
Trong nghề nghiệp, điều đáng sợ không phải là khác nhau về quan điểm. Điều đáng sợ là người ta không còn muốn hiểu nhau. Khi không còn muốn hiểu nhau, quyền lực dễ thay cho lý lẽ, định kiến dễ thay cho đánh giá công bằng, và những đóng góp chân thành dễ bị nhìn bằng con mắt nghi ngại. Tôi đã thấy điều đó, có khi cũng đã trải qua điều đó. Nhưng càng như vậy, tôi càng tự nhắc mình phải giữ lòng mình cho ngay thẳng, không cay nghiệt, không nhỏ nhen, không để những điều không vui làm hỏng phần tử tế trong mình.
Bây giờ, khi quyết định nghỉ hưu, điều còn làm tôi băn khoăn nhất là có nên tiếp tục học tiến sĩ nữa hay không. Thực ra, đây là một món nợ tự thân mà tôi chưa kịp trả cho niềm đam mê khoa học của mình, bởi những năm tháng qua đã dốc trọn lòng cho bộn bề công việc chung và trách nhiệm quản lý.
Đây không phải là câu hỏi dễ trả lời khi tuổi ngày càng lớn và đã quyết định nghỉ hưu. Nếu còn ở trong tổ chức, còn gắn với cơ quan, với tập thể, với những nhiệm vụ lớn của Nhà nước, thì việc học tiếp có thể là một cách chuẩn bị tốt hơn cho cống hiến. Với những nghề dịch vụ công như nghề của tôi, tri thức cá nhân thường phải gắn với tổ chức, với nhiệm vụ chung, với quốc gia đại sự. Mình học không chỉ cho mình, mà học để phục vụ công việc chung tốt hơn.
Nhưng khi đã đứng ra khỏi tổ chức, mọi chuyện lại khác. Những việc mình làm, dù xuất phát từ tâm huyết, đôi khi cũng có thể bị hiểu nhầm. Có thể có những góc nhìn e ngại rằng mình còn muốn giữ lại tầm ảnh hưởng, hay vô tình tạo thêm áp lực cho thế hệ kế cận. Tôi không muốn điều đó. Tôi không muốn tình yêu nghề của mình trở thành gánh nặng cho người khác. Tôi càng không muốn những năm tháng sau cùng của đời nghề lại bị nhìn nhận như một sự níu kéo.
Có người học tiến sĩ để có học vị, để tham gia hội đồng, để giảng dạy, để có thêm vị trí, thêm danh phận. Tôi không phê phán, vì mỗi người có một mục tiêu riêng. Nhưng nếu chỉ vì những điều ấy thì không phù hợp với tôi. Ở tuổi này, một tấm bằng không còn là điều quan trọng nhất. Điều tôi còn thiết tha là hiểu sâu hơn những vấn đề mình đã theo đuổi, hệ thống lại kinh nghiệm hơn ba mươi năm làm nghề, và nếu có thể, để lại một vài suy nghĩ nghiêm túc, có ích, có căn cứ khoa học cho anh em đi sau.
Vì vậy, với tôi, câu hỏi không hẳn là có học tiến sĩ hay không. Câu hỏi đúng hơn là: mình học để làm gì? Nếu học để lấy thêm danh phận thì không cần. Nếu học để tranh chỗ với ai đó thì càng không nên. Nhưng nếu học như một hành trình tự hoàn thiện, như một cách tiếp tục suy nghĩ đến cùng về nghề, về nước, về sông, về đồng bằng, về những bài toán phát triển đất nước, thì có lẽ vẫn đáng để cân nhắc.
Tôi quyết định nghỉ hưu, nhưng tôi không quyết định ngừng suy nghĩ. Tôi rời khỏi vị trí quản lý, nhưng không rời khỏi tình yêu nghề. Tôi dừng một vai trò, nhưng có thể bắt đầu một vai trò khác: nhẹ hơn, tự do hơn, ít ràng buộc hơn, không tranh giành với ai, không làm khó ai. Nếu còn có ích thì làm. Nếu anh em cần thì chia sẻ. Nếu không còn ai cần nữa thì lặng lẽ giữ cho mình một niềm vui riêng với nghề.
Nghỉ hưu, với tôi, không phải là khép lại tất cả. Có lẽ đó chỉ là một sự chuyển vai. Từ người đứng trong bộ máy, mình trở thành người quan sát, suy ngẫm, viết lại, chia sẻ lại. Từ người gánh trách nhiệm quản lý, mình trở về với những điều căn bản hơn: chuyên môn, nghiên cứu, học hỏi, những con sông, những lưu vực, những câu hỏi còn dang dở.
Tôi đã đi qua một đoạn đường dài. Có điều tự hào. Có điều tiếc nuối. Có điều thanh thản. Có điều còn day dứt. Nhưng nếu nhìn lại, tôi vẫn muốn tin rằng mình đã cố gắng sống có trách nhiệm với công việc, với cơ quan, với anh em và với cái nghề mà mình đã gắn bó gần như cả đời.
Tôi quyết định nghỉ hưu. Không phải vì hết đam mê. Không phải vì hết trách nhiệm. Không phải vì buông bỏ tất cả.
Mà vì tôi hiểu rằng, đến một lúc, biết dừng lại cũng là một cách giữ gìn. Giữ gìn cho tổ chức. Giữ gìn cho anh em. Giữ gìn cho lòng mình. Và giữ gìn phần tử tế mà mình đã cố gắng mang theo trong suốt cuộc đời làm nghề.
Có thể sau khi nghỉ hưu, tôi sẽ có nhiều khoảng lặng hơn. Nhưng tôi tin, trong những khoảng lặng ấy, nếu lòng mình còn sáng, trí mình còn muốn học, tay mình còn muốn viết, thì con người vẫn còn có thể cống hiến theo một cách khác.
Và có lẽ, đó cũng là một cách nghỉ hưu mà tôi mong muốn: nghỉ khỏi chức vụ, nhưng không nghỉ khỏi trách nhiệm với cuộc đời.
