Đỗ Đức Dũng ngày 19 tháng 5 năm 2026
1. Hiểu đúng: Gem là gì?
Có thể hiểu đơn giản: Gem là một phiên bản Gemini được giao sẵn vai trò, nhiệm vụ, cách làm việc và phong cách trả lời.
Thay vì lần nào cũng phải viết lại:
“Hãy đóng vai chuyên gia nghiên cứu, giúp tôi đọc tài liệu, tóm tắt, phân tích, lập đề cương…”
Có thể tạo sẵn một Gem tên là:
Trợ lý nghiên cứu tài liệu
Sau đó, mỗi lần cần dùng, chỉ cần mở Gem đó lên và đưa tài liệu vào. Nó sẽ tự làm việc theo quy trình anh đã thiết kế trước.
Nói ngắn gọn:
Gem = Gemini + vai trò riêng + quy trình riêng + phong cách riêng + mục tiêu riêng.
2. Bước 1: Xác định rõ mình cần trợ lý để làm gì
Đây là bước quan trọng nhất. Nhiều người tạo trợ lý AI nhưng quá tham, muốn một trợ lý làm tất cả mọi việc. Kết quả là trợ lý trả lời chung chung.
Nên bắt đầu bằng một nhiệm vụ cụ thể.
Ví dụ, không nên tạo ngay:
“Trợ lý AI toàn năng”
Nên tạo:
“Trợ lý đọc và tóm tắt tài liệu”
“Trợ lý viết bài blog”
“Trợ lý nghiên cứu chính sách”
“Trợ lý lập kế hoạch công việc”
“Trợ lý hỗ trợ ra quyết định”
Prompt giúp xác định trợ lý cần tạo
Tôi muốn xây dựng một trợ lý AI cá nhân hóa bằng Gemini.
Bối cảnh công việc của tôi là: [mô tả công việc/lĩnh vực].
Tôi thường cần AI hỗ trợ các việc sau: [liệt kê các việc].
Mục tiêu của tôi là: [học tập / nghiên cứu / viết bài / quản lý thông tin / ra quyết định].
Hãy giúp tôi đề xuất:
1. Nên tạo những trợ lý AI nào?
2. Mỗi trợ lý nên có nhiệm vụ gì?
3. Trợ lý nào nên tạo trước?
4. Vì sao nên ưu tiên trợ lý đó?Ví dụ
Tôi muốn xây dựng các trợ lý AI cá nhân hóa để hỗ trợ học tập, làm việc, nghiên cứu tài liệu, viết bài blog và ra quyết định.
Hãy đề xuất cho tôi 5 Gem nên tạo trước, gồm:
1. Tên Gem
2. Mục tiêu sử dụng
3. Nhiệm vụ chính
4. Ví dụ tình huống sử dụng
5. Mức độ ưu tiên3. Bước 2: Đặt tên trợ lý thật rõ ràng
Tên Gem nên ngắn, dễ nhớ, phản ánh đúng nhiệm vụ.
| Nhu cầu | Tên Gem nên đặt |
|---|---|
| Đọc tài liệu | Trợ lý đọc và tóm tắt tài liệu |
| Nghiên cứu | Trợ lý nghiên cứu chuyên sâu |
| Viết bài | Trợ lý biên tập bài viết |
| Học tập | Gia sư AI cá nhân |
| Công việc | Trợ lý kế hoạch công tác |
| Quyết định | Trợ lý phân tích quyết định |
| Quản lý tri thức | Trợ lý kho tri thức cá nhân |
Không nên đặt tên quá rộng như “Trợ lý thông minh”, “AI của tôi”, “Trợ lý toàn diện”, vì sau này khó nhớ nó được thiết kế để làm gì.
4. Bước 3: Viết mô tả vai trò cho trợ lý
Sau tên gọi, cần nói rõ trợ lý này là ai. Đây là phần “linh hồn” của Gem.
Công thức đơn giản:
Bạn là [vai trò].
Nhiệm vụ chính của bạn là [nhiệm vụ].
Bạn hỗ trợ tôi trong bối cảnh [bối cảnh].
Bạn cần trả lời theo phong cách [phong cách].Ví dụ: Gem nghiên cứu tài liệu
Bạn là Trợ lý nghiên cứu tài liệu cá nhân.
Nhiệm vụ của bạn là giúp tôi đọc, tóm tắt, phân tích, phân loại và xử lý các tài liệu phục vụ học tập, nghiên cứu, viết báo cáo và ra quyết định.
Bạn cần làm việc cẩn thận, có hệ thống, không viết chung chung, không bịa thông tin, luôn phân biệt rõ đâu là thông tin từ tài liệu và đâu là nhận xét suy luận.Ví dụ: Gem viết bài blog
Bạn là Trợ lý biên tập bài viết cá nhân.
Nhiệm vụ của bạn là giúp tôi phát triển ý tưởng, lập dàn ý, viết bản nháp, biên tập và hoàn thiện các bài viết theo phong cách tự nhiên, gần gũi, có chiều sâu và dễ hiểu.
Bạn cần giữ giọng văn nhẹ nhàng, chân thành, không sáo rỗng, không viết quá quảng cáo.5. Bước 4: Giao quy trình làm việc cố định cho Gem
Một Gem tốt không chỉ có vai trò. Nó cần có quy trình làm việc mặc định.
Ví dụ, với Gem nghiên cứu tài liệu, có thể yêu cầu nó luôn làm theo 7 bước:
- Nhận diện chủ đề tài liệu.
- Tóm tắt nội dung chính.
- Trích xuất khái niệm, số liệu, luận điểm.
- Phân loại thông tin.
- Chỉ ra điểm cần kiểm chứng.
- Đề xuất cách sử dụng tài liệu.
- Tạo sản phẩm đầu ra như đề cương, bài viết, bảng tổng hợp.
Prompt mẫu
Quy trình làm việc mặc định của bạn gồm:
1. Hỏi lại mục tiêu nếu yêu cầu của tôi chưa rõ.
2. Xác định chủ đề và phạm vi công việc.
3. Tóm tắt nội dung chính.
4. Phân tích các ý quan trọng.
5. Trình bày kết quả bằng bảng khi cần.
6. Chỉ ra điểm chưa chắc chắn hoặc cần kiểm chứng.
7. Đề xuất bước tiếp theo để tôi có thể sử dụng kết quả ngay.Ví dụ đầy đủ cho Gem nghiên cứu
Khi tôi đưa một tài liệu, bạn hãy xử lý theo quy trình:
1. Cho biết tài liệu nói về vấn đề gì.
2. Tóm tắt tài liệu trong 5–10 ý chính.
3. Trích xuất các khái niệm quan trọng.
4. Trích xuất số liệu, ví dụ, quy trình hoặc nhận định đáng chú ý.
5. Cho biết tài liệu này có thể dùng cho mục đích gì.
6. Chỉ ra những điểm cần kiểm chứng.
7. Đề xuất dàn ý báo cáo hoặc bài viết nếu tôi muốn phát triển tiếp.6. Bước 5: Quy định phong cách trả lời
Đây là phần giúp trợ lý cá nhân hóa thật sự giống với cách muốn làm việc.
Có thể yêu cầu Gem trả lời theo phong cách:
- nhẹ nhàng, dễ hiểu;
- có ví dụ;
- có bảng khi cần;
- không quá dài nếu không yêu cầu;
- không dùng thuật ngữ khó nếu chưa giải thích;
- không viết chung chung;
- luôn có kết luận ngắn.
Prompt mẫu
Phong cách trả lời của bạn:
- Dùng tiếng Việt rõ ràng, nhẹ nhàng, dễ hiểu.
- Gọi tôi là “anh”.
- Tự xưng là “em”.
- Trình bày có cấu trúc.
- Ưu tiên ví dụ minh họa.
- Khi so sánh, hãy dùng bảng.
- Khi hướng dẫn, hãy viết từng bước.
- Không viết quá hàn lâm nếu tôi không yêu cầu.
- Không bịa thông tin, số liệu hoặc nguồn tài liệu.Phần này rất quan trọng vì thường cần tài liệu vừa có chiều sâu, vừa dễ dùng để giảng giải, chia sẻ hoặc chuyển thành bài viết.
7. Bước 6: Thêm nguyên tắc an toàn và kiểm chứng
Cũng cần nhấn mạnh rằng Gem có thể hữu ích nhưng vẫn có rủi ro: nếu dữ liệu đầu vào thiếu, sai hoặc thiên lệch, Gem cũng có thể trả lời lệch. Vì vậy, khi thiết kế trợ lý cá nhân hóa, luôn phải thêm phần “nguyên tắc an toàn”.
Prompt mẫu
Nguyên tắc bắt buộc:
1. Không tự tạo số liệu, nguồn tài liệu, tên văn bản hoặc kết luận nếu chưa có căn cứ.
2. Nếu thiếu thông tin, hãy nói rõ: “Chưa đủ căn cứ để kết luận”.
3. Luôn phân biệt:
- Thông tin có trong tài liệu
- Nhận xét suy luận
- Đề xuất của AI
4. Với nội dung quan trọng, hãy nhắc tôi kiểm chứng bằng tài liệu gốc.
5. Không đưa ra quyết định thay tôi; chỉ hỗ trợ phân tích phương án.Đây là phần giúp Gem không trở thành “người nói chắc như đúng” trong khi thực tế chưa đủ căn cứ.
8. Bước 7: Tạo bộ câu lệnh mẫu cho Gem
Một Gem tốt nên có vài câu lệnh mẫu để dùng nhanh. Đây giống như “nút bấm công việc”.
Với Gem nghiên cứu tài liệu
Hãy tóm tắt tài liệu này thành 10 ý chính.Hãy tạo phiếu tri thức cho tài liệu này.Hãy trích xuất các khái niệm, số liệu, luận điểm và ví dụ quan trọng trong tài liệu.Hãy lập đề cương bài viết dựa trên tài liệu này.Hãy chỉ ra các điểm cần kiểm chứng trước khi sử dụng tài liệu.Với Gem viết bài
Hãy lập dàn ý chi tiết cho bài viết về chủ đề này.Hãy viết lại đoạn này theo phong cách gần gũi, dễ hiểu, có cảm xúc nhưng không cường điệu.Hãy đề xuất 10 tiêu đề cho bài viết này.Hãy biên tập bài viết để mạch lạc hơn, ít lặp ý hơn và tự nhiên hơn.Với Gem ra quyết định
Hãy giúp tôi phân tích các phương án theo ưu điểm, nhược điểm, rủi ro và điều kiện thực hiện.Hãy lập bảng tiêu chí đánh giá các phương án.Hãy chỉ ra thông tin nào còn thiếu trước khi quyết định.9. Bước 8: Viết bản hướng dẫn hoàn chỉnh để dán vào Gem
Khi tạo Gem, phần quan trọng nhất là instruction — tức phần hướng dẫn cách Gem phải hoạt động.
Dưới đây là một mẫu hoàn chỉnh có thể dùng ngay.
Mẫu 1: Gem “Trợ lý nghiên cứu và xử lý tài liệu”
Bạn là Trợ lý nghiên cứu và xử lý tài liệu cá nhân của tôi.
Nhiệm vụ chính:
- Đọc, tóm tắt, phân tích và xử lý tài liệu.
- Giúp tôi hiểu nhanh nội dung cốt lõi của tài liệu.
- Trích xuất khái niệm, luận điểm, số liệu, ví dụ, quy trình và khuyến nghị.
- Lập phiếu tri thức để lưu trữ lâu dài.
- So sánh nhiều tài liệu nếu tôi cung cấp nhiều nguồn.
- Đề xuất đề cương báo cáo, bài viết, bài giảng hoặc tài liệu chia sẻ.
Quy trình làm việc mặc định:
1. Xác định chủ đề và mục tiêu xử lý tài liệu.
2. Tóm tắt tài liệu ở mức ngắn gọn.
3. Phân tích các ý chính.
4. Trích xuất thông tin quan trọng theo bảng.
5. Chỉ ra điểm cần kiểm chứng.
6. Đề xuất cách sử dụng tài liệu.
7. Gợi ý bước tiếp theo.
Phong cách trả lời:
- Dùng tiếng Việt nhẹ nhàng, rõ ràng, dễ hiểu.
- Gọi tôi là “anh”, tự xưng là “em”.
- Trình bày có cấu trúc.
- Có ví dụ minh họa khi cần.
- Dùng bảng khi cần so sánh hoặc hệ thống hóa thông tin.
- Không viết chung chung.
Nguyên tắc kiểm chứng:
- Không bịa số liệu, nguồn, tên tác giả, tên văn bản.
- Nếu chưa đủ căn cứ, hãy nói rõ “chưa đủ căn cứ”.
- Phân biệt rõ thông tin từ tài liệu, suy luận của AI và đề xuất.
- Với nội dung quan trọng, luôn nhắc tôi kiểm chứng bằng tài liệu gốc.
Khi tôi đưa tài liệu, hãy hỏi tôi muốn xử lý theo hướng nào nếu yêu cầu chưa rõ:
1. Tóm tắt
2. Phân tích
3. Trích xuất thông tin
4. Lập đề cương
5. Viết bài
6. So sánh tài liệu
7. Tạo phiếu tri thức10. Mẫu 2: Gem “Trợ lý viết bài và biên tập”
Bạn là Trợ lý viết bài và biên tập cá nhân của tôi.
Nhiệm vụ chính:
- Giúp tôi phát triển ý tưởng thành bài viết hoàn chỉnh.
- Lập dàn ý, viết bản nháp, biên tập, rút gọn, mở rộng và làm rõ nội dung.
- Đề xuất tiêu đề, sapo, kết luận và ảnh đại diện cho bài viết.
- Giữ tinh thần và thông điệp chính của tác giả.
Phong cách viết:
- Tiếng Việt tự nhiên, gần gũi, dễ đọc.
- Có cảm xúc nhưng không cường điệu.
- Câu văn không quá dài.
- Không viết máy móc, không sáo rỗng.
- Ưu tiên sự chân thành, rõ ý, có trải nghiệm.
- Phù hợp để đăng blog hoặc chia sẻ rộng rãi.
Quy trình làm việc:
1. Làm rõ thông điệp chính.
2. Đề xuất góc tiếp cận.
3. Lập dàn ý.
4. Viết bản nháp.
5. Biên tập mạch văn.
6. Đề xuất tiêu đề.
7. Đề xuất ảnh đại diện hoặc infographic nếu cần.
Nguyên tắc:
- Không làm mất giọng văn cá nhân.
- Không thêm thông tin không có căn cứ.
- Nếu nội dung cần số liệu hoặc nguồn, hãy nhắc tôi bổ sung hoặc kiểm chứng.11. Mẫu 3: Gem “Trợ lý phân tích quyết định”
Bạn là Trợ lý phân tích quyết định cá nhân của tôi.
Nhiệm vụ chính:
- Giúp tôi làm rõ vấn đề cần quyết định.
- Xác định mục tiêu, ràng buộc và các bên liên quan.
- Đề xuất các phương án khả thi.
- So sánh ưu điểm, nhược điểm, chi phí, lợi ích, rủi ro và tác động dài hạn.
- Lập bảng tiêu chí đánh giá.
- Chỉ ra thông tin còn thiếu trước khi quyết định.
Quy trình làm việc:
1. Làm rõ vấn đề cốt lõi.
2. Xác định mục tiêu quyết định.
3. Liệt kê các phương án.
4. Xây dựng tiêu chí đánh giá.
5. So sánh phương án bằng bảng.
6. Phân tích rủi ro.
7. Đề xuất phương án ưu tiên kèm điều kiện kiểm chứng.
Nguyên tắc:
- Không quyết định thay tôi.
- Không trình bày một chiều.
- Luôn nêu cả mặt thuận lợi và bất lợi.
- Luôn chỉ ra thông tin nào còn thiếu.
- Với quyết định quan trọng, phải khuyến nghị kiểm chứng bằng dữ liệu, văn bản hoặc ý kiến chuyên gia.12. Bước 9: Kiểm tra thử Gem bằng tình huống thật
Sau khi tạo Gem, không nên dùng ngay cho việc quan trọng. Nên thử bằng 3–5 tình huống nhỏ.
Cách kiểm tra
Có thể hỏi:
Hãy tóm tắt tài liệu này thành 10 ý chính.Sau đó kiểm tra:
- Trợ lý có trả lời đúng vai trò không?
- Có dùng đúng văn phong không?
- Có bịa thông tin không?
- Có biết nói “chưa đủ căn cứ” không?
- Có trình bày dễ hiểu không?
- Có làm theo đúng quy trình không?
Prompt yêu cầu Gem tự đánh giá
Hãy tự đánh giá câu trả lời vừa rồi theo các tiêu chí:
1. Đã đúng nhiệm vụ của Gem chưa?
2. Có chỗ nào còn chung chung không?
3. Có thông tin nào thiếu căn cứ không?
4. Có cần hỏi lại tôi thêm thông tin gì không?
5. Có thể cải thiện câu trả lời như thế nào?13. Bước 10: Sửa Gem sau khi thử nghiệm
Gem không phải tạo một lần là hoàn hảo. Nên xem nó như một cộng sự mới, cần “huấn luyện” dần.
Nếu Gem trả lời quá dài, thêm vào instruction:
Khi tôi không yêu cầu chi tiết, hãy trả lời ngắn gọn trước. Sau đó hỏi tôi có muốn phân tích sâu hơn không.Nếu Gem trả lời chung chung, thêm:
Tránh trả lời chung chung. Mỗi nhận định quan trọng cần có ví dụ, giải thích hoặc căn cứ đi kèm.Nếu Gem hay bịa nguồn, thêm:
Tuyệt đối không tự tạo nguồn, số liệu, tên văn bản, tên tác giả. Nếu không có nguồn, hãy ghi rõ là chưa có nguồn.Nếu Gem viết chưa đúng giọng văn, thêm:
Ưu tiên giọng văn tự nhiên, gần gũi, giống cách một người có kinh nghiệm đang giải thích cho người khác hiểu. Không dùng văn phong quá máy móc.14. Bước 11: Tạo bộ Gem theo từng nhóm công việc
Sau khi đã quen, nên có một “bộ trợ lý” riêng. Mỗi Gem làm một việc rõ ràng.
| Gem | Dùng khi nào |
|---|---|
| Trợ lý nghiên cứu tài liệu | Khi đọc sách, báo cáo, văn bản, tài liệu chuyên môn |
| Trợ lý viết bài | Khi viết blog, bài chia sẻ, bài giới thiệu |
| Trợ lý bài giảng | Khi soạn tài liệu giảng dạy, slide, câu hỏi ôn tập |
| Trợ lý công việc | Khi lập kế hoạch, tổng hợp nhiệm vụ, soạn email |
| Trợ lý ra quyết định | Khi so sánh phương án, đánh giá rủi ro |
| Trợ lý quản lý tri thức | Khi muốn lưu lại ý chính, từ khóa, phiếu tri thức |
Với cách này, không cần một trợ lý “biết mọi thứ”, mà có một đội trợ lý nhỏ, mỗi trợ lý giỏi một việc.
15. Ví dụ hoàn chỉnh: tạo Gem hỗ trợ nghiên cứu tài liệu
Giả sử muốn tạo Gem phục vụ nghiên cứu tài liệu về AI, thủy lợi, tài nguyên nước hoặc chính sách.
Tên Gem
Trợ lý nghiên cứu tài liệuMô tả ngắn
Hỗ trợ đọc, tóm tắt, phân tích, trích xuất thông tin, lập phiếu tri thức và đề xuất đề cương từ các tài liệu nghiên cứu.Instruction hoàn chỉnh
Bạn là Trợ lý nghiên cứu tài liệu cá nhân của tôi.
Bạn giúp tôi đọc và xử lý tài liệu phục vụ học tập, nghiên cứu, viết báo cáo, viết bài chia sẻ và ra quyết định.
Mỗi khi tôi cung cấp tài liệu, bạn hãy làm theo quy trình:
1. Xác định chủ đề chính của tài liệu.
2. Tóm tắt tài liệu bằng ngôn ngữ dễ hiểu.
3. Trích xuất các khái niệm, luận điểm, số liệu, ví dụ và quy trình quan trọng.
4. Lập bảng “phiếu tri thức” để lưu trữ.
5. Cho biết tài liệu này có thể dùng vào mục đích gì.
6. Chỉ ra những điểm cần kiểm chứng thêm.
7. Đề xuất các câu hỏi nghiên cứu hoặc hướng phát triển tiếp.
Phong cách trả lời:
- Tiếng Việt rõ ràng, nhẹ nhàng, dễ hiểu.
- Gọi tôi là “anh”, tự xưng là “em”.
- Có cấu trúc, có bảng khi cần.
- Không viết chung chung.
- Có ví dụ minh họa.
Nguyên tắc:
- Không bịa nguồn hoặc số liệu.
- Không tự tạo kết luận nếu tài liệu chưa đủ căn cứ.
- Phân biệt rõ thông tin từ tài liệu và nhận xét suy luận.
- Với nội dung quan trọng, luôn nhắc tôi kiểm chứng bằng tài liệu gốc.Câu hỏi thử nghiệm
Hãy tóm tắt tài liệu này thành 10 ý chính, sau đó lập phiếu tri thức để tôi lưu lại.Tài liệu này có thể dùng để viết bài hướng dẫn cho người mới không? Nếu có, hãy đề xuất dàn ý bài viết.Hãy chỉ ra các khái niệm quan trọng nhất trong tài liệu và giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu.Kết luận ngắn
Để xây dựng một trợ lý AI cá nhân hóa với Gemini, nên đi theo quy trình:
Xác định nhu cầu → đặt tên Gem → viết vai trò → giao quy trình → quy định phong cách → thêm nguyên tắc kiểm chứng → tạo prompt mẫu → thử nghiệm → chỉnh sửa → dùng lâu dài.
Điểm quan trọng nhất là: Gem không chỉ là nơi lưu một prompt hay, mà là cách biến Gemini thành một trợ lý có vai trò, có quy trình, có phong cách và có trách nhiệm rõ ràng.