Đỗ Đức Dũng, Hà Nội ngày 27 tháng 5 năm 2026
(Ngày giỗ mẹ: 24 tháng 4 âm lịch nhằm ngày 9 tháng 6)
Có những người khi còn sống, ta chưa hiểu hết giá trị của họ. Chỉ đến khi họ đã đi xa, trong những ngày giỗ chạp, hay giữa một buổi chiều tĩnh lặng nơi đất khách, ta mới chợt nhận ra cuộc đời của họ âm thầm mà sâu nặng biết bao.
Mẹ tôi là một người phụ nữ như bao người phụ nữ miền Trung khác. Không cao sang, không giỏi giang, và cũng không khéo léo.
Cả đời mẹ chỉ quanh quẩn với ruộng vườn, bếp núc. Từ những mùa mưa gió khắc nghiệt nơi quê nghèo miền Trung, cho đến những ngày tất tả nơi đất khách quê người xứ Đông Nam Bộ, đôi tay mẹ lúc nào cũng thô ráp vì làm lụng. Gương mặt mẹ gánh gồng nét lam lũ, như thể cả cuộc đời chưa bao giờ mẹ có một phút giây sống cho riêng mình.
Mẹ tôi vốn vụng về. Vụng trong cách nói năng, và vụng cả trong việc đối nhân xử thế. Có khi mẹ nói một câu thật lòng nhưng lại dễ làm người khác chạnh lòng. Có khi mẹ làm một việc với ý tốt, nhưng kết quả vụng về lại không được như ý. Tôi biết, trên đường đời, cái sự thô mộc, thẳng băng ấy của mẹ cũng đôi lần khiến vài người không vui. Nhưng nếu ai sống đủ lâu, đủ sâu bên mẹ, sẽ hiểu phía sau cái vẻ lóng ngóng, quê mùa ấy là một tấm lòng chân thật đến tận cùng.
Mẹ không biết ghét ai lâu. không biết tính toán thiệt hơn, càng không biết giả tạo để vừa lòng người khác. Mẹ sống như đất quê mình vậy — chân chất, cam chịu và âm thầm.
Tôi nhớ những bữa cơm đạm bạc mẹ luôn nhường phần ngon cho con. Nhớ những đêm mưa gió miền Trung thức trắng lo mái nhà dột, lo cho các con ngày mai đến trường. Nhớ cả những lần mẹ bị hiểu lầm, bị trách móc, mẹ chỉ im lặng, hoặc cùng lắm là buông vài câu cãi cọ vu vơ rồi thôi. Mẹ không phải là một người phụ nữ hoàn hảo, nhưng mẹ là một người đàn bà lương thiện.
Bây giờ đi qua hơn nửa đời người nhìn lại, tôi tin rằng cái phước lớn nhất của đời con cái không phải là sự giàu có, quyền lực hay danh vọng. Cái phước lớn nhất là được sinh ra từ một người mẹ sống thiện lành.
Mẹ không để lại cho chúng tôi vàng bạc hay gia sản lớn lao. Nhưng mẹ để lại một điều quý giá hơn nhiều: nếp sống tử tế. Một đời mẹ không làm điều thất đức, không hại ai, không tham lam, không sống hai lòng. Có lẽ nhờ cái bóng mát đức độ ấy mà anh em chúng tôi hôm nay, dù cuộc đời mỗi người còn nhiều lận đận, vẫn giữ được sự bình yên trong tâm, biết thương nhau và biết hướng về gia đình mỗi dịp lễ Tết, giỗ chạp.
Mấy ngày nay, tôi đang đi công tác dài ngày ở tận Hà Nội vì việc sắp xếp lại tổ chức. Sắp đến ngày giỗ mẹ mà lòng cứ nặng trĩu, áy náy vì không thể tự tay sửa soạn cho mẹ nén nhang, mâm cơm.
Nhưng rồi ngồi lặng giữa đất trời Hà Nội, tôi chợt nghĩ, có lẽ điều người mẹ nào mong muốn nhất khi ở thế giới bên kia cũng chẳng phải là mâm cao cỗ đầy. Điều mẹ mong nhất là thấy con cháu mình sống đàng hoàng, chân thật với chính mình. Biết yêu thương gia đình, giữ nghĩa tình với bà con lối xóm, và biết làm điều thiện dù nhỏ bé. Bởi phước báu của một gia đình đâu đến từ tiền bạc, nó đến từ cách sống được nối truyền qua từng thế hệ.
Ngày giỗ vì thế không chỉ là ngày để nhớ về người đã khuất. Đó là khoảng lặng để con cháu ngồi lại, nhắc nhau về cội nguồn, về nếp nhà, về những điều tử tế mà ông bà, cha mẹ đã âm thầm gieo trồng suốt một đời gian khó.
Mẹ tôi đã sống một cuộc đời bình thường như bao người phụ nữ quê khác. Nhưng càng đi qua nhiều năm tháng, đi qua nhiều bể dâu, tôi càng hiểu ra một điều: trên đời này, sự chân thật và lòng lương thiện chưa bao giờ là điều tầm thường cả.
Vào những ngày này, với riêng tôi, mẹ vẫn là khoảng trời bình yên nhất của cuộc đời.