Làm nghề thủy lợi: cần kiến thức, trách nhiệm và lòng kiên trì
Chuyên mục: Suy ngẫm về nghề
Excerpt gợi ý: Một vài suy ngẫm về những phẩm chất cần có của người làm nghề thủy lợi, tài nguyên nước sau nhiều năm học tập, làm việc và trải nghiệm thực tiễn.
Có những nghề mà kết quả công việc không hiện ra ngay trước mắt. Có những việc phải mất nhiều năm mới thấy hết ý nghĩa. Có những công trình, quy hoạch, báo cáo, số liệu, phương án tưởng như khô khan, nhưng phía sau lại là sinh kế, an toàn và tương lai của nhiều cộng đồng.
Với tôi, thủy lợi và tài nguyên nước là một nghề như vậy.
Làm nghề thủy lợi trước hết cần kiến thức. Đó là kiến thức về thủy văn, thủy lực, công trình, địa hình, dòng chảy, đất đai, khí tượng, môi trường, quy hoạch và quản lý. Nhưng nếu chỉ có kiến thức trong sách vở thì chưa đủ. Người làm nghề còn phải biết đặt kiến thức ấy vào thực tiễn, vào từng vùng đất, từng lưu vực sông, từng hệ thống công trình và từng nhu cầu cụ thể của con người.
Một con số mực nước không chỉ là một con số. Một lưu lượng tính toán không chỉ là kết quả của công thức. Một bản đồ ngập, một đường ranh mặn, một phương án cấp nước hay một đề xuất công trình đều có thể ảnh hưởng đến đời sống thật của người dân. Chính vì vậy, kiến thức chuyên môn phải luôn đi cùng sự cẩn trọng.
Trong nghề này, sự cẩn trọng là một phẩm chất rất quan trọng.
Cẩn trọng khi đọc số liệu.
Cẩn trọng khi chọn phương pháp tính toán.
Cẩn trọng khi xây dựng mô hình.
Cẩn trọng khi đưa ra nhận định.
Cẩn trọng khi đề xuất một phương án quy hoạch hay một giải pháp công trình.
Có những sai số nhỏ trên giấy có thể dẫn đến những khác biệt lớn ngoài thực tế. Có những nhận định vội vàng có thể làm lệch hướng một phương án. Có những kết luận thiếu kiểm tra có thể gây khó khăn cho người sử dụng sau này. Vì vậy, người làm nghề kỹ thuật cần có thói quen tự kiểm tra, tự nghi ngờ kết quả của mình và luôn đặt câu hỏi: số liệu này đã đúng chưa, giả thiết này có hợp lý không, phương án này có phù hợp với thực tế không?
Nhưng kiến thức và sự cẩn trọng vẫn chưa đủ. Làm nghề thủy lợi còn cần trách nhiệm.
Trách nhiệm với số liệu.
Trách nhiệm với báo cáo.
Trách nhiệm với cộng đồng.
Trách nhiệm với người sử dụng kết quả nghiên cứu.
Trách nhiệm với những thế hệ sẽ tiếp tục dùng, kế thừa hoặc chịu tác động từ những quyết định hôm nay.
Có những công việc chuyên môn không dễ được nhìn thấy. Người dân có thể thấy một tuyến đê, một cống, một kênh, một hồ chứa, nhưng ít khi thấy hết phía sau đó là bao nhiêu cuộc khảo sát, bao nhiêu lần tính toán, bao nhiêu cuộc họp, bao nhiêu phương án bị loại bỏ, bao nhiêu lần chỉnh sửa và bao nhiêu nỗ lực thầm lặng của những người làm nghề.
Chính sự thầm lặng ấy càng đòi hỏi trách nhiệm. Bởi khi công việc không phải lúc nào cũng được ghi nhận ngay, điều giữ người làm nghề đi tiếp không chỉ là danh hiệu hay kết quả trước mắt, mà là ý thức rằng việc mình làm có ích, có giá trị và có liên quan đến cuộc sống của nhiều người.
Làm nghề thủy lợi cũng cần lòng kiên trì.
Không phải bài toán nào cũng có lời giải nhanh. Không phải dự án nào cũng thuận lợi. Không phải số liệu nào cũng đầy đủ. Không phải mô hình nào chạy một lần là đúng. Không phải phương án nào đưa ra cũng được chấp nhận ngay. Có khi phải đi lại nhiều lần, kiểm tra nhiều nguồn số liệu, so sánh nhiều kịch bản, thảo luận với nhiều bên và điều chỉnh rất nhiều chi tiết nhỏ.
Có những chuyến đi thực địa vất vả. Có những mùa mưa lũ, hạn mặn, triều cường, ngập úng hoặc xâm nhập mặn đặt ra những câu hỏi rất khó. Có những vùng đất mà chỉ khi đến tận nơi, gặp người dân, nhìn con nước, quan sát địa hình, lắng nghe cán bộ địa phương, người làm chuyên môn mới hiểu rằng thực tế phức tạp hơn rất nhiều so với những gì hiện ra trên bản đồ.
Sự kiên trì giúp ta không dễ bỏ cuộc trước những phức tạp ấy.
Kiên trì để học thêm.
Kiên trì để sửa sai.
Kiên trì để kiểm tra lại kết quả.
Kiên trì để lắng nghe những ý kiến khác biệt.
Kiên trì để đi đến một phương án tốt hơn.
Sau nhiều năm làm nghề, tôi nhận ra rằng người làm thủy lợi không thể chỉ là người giỏi tính toán. Người làm nghề cần có tư duy hệ thống, biết nhìn mối quan hệ giữa thượng lưu và hạ lưu, giữa công trình và phi công trình, giữa phát triển và môi trường, giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài.
Một phương án tốt không chỉ đúng về kỹ thuật, mà còn phải phù hợp với điều kiện quản lý, nguồn lực đầu tư, nhu cầu của địa phương và khả năng vận hành trong thực tế. Có những giải pháp rất đẹp trên giấy, nhưng nếu không phù hợp với bối cảnh thì khó đi vào cuộc sống. Ngược lại, có những giải pháp giản dị nhưng nếu được đặt đúng chỗ, đúng thời điểm, đúng nhu cầu thì lại có giá trị rất lớn.
Làm nghề lâu cũng giúp tôi hiểu thêm một điều: tri thức chuyên môn không bao giờ đứng yên.
Những gì mình học ở trường là nền tảng rất quan trọng, nhưng thực tế luôn thay đổi. Biến đổi khí hậu, phát triển đô thị, công nghiệp hóa, thay đổi sử dụng đất, suy giảm nguồn nước, ô nhiễm, sụt lún, xâm nhập mặn và yêu cầu phát triển bền vững đang làm cho các bài toán thủy lợi, tài nguyên nước ngày càng phức tạp hơn.
Vì vậy, người làm nghề phải học suốt đời.
Học từ sách vở.
Học từ thầy cô.
Học từ đồng nghiệp.
Học từ dự án.
Học từ số liệu.
Học từ thực địa.
Học từ cả những sai sót và giới hạn của chính mình.
Trong thời đại công nghệ mới, người làm thủy lợi còn phải học thêm cách sử dụng mô hình toán, GIS, cơ sở dữ liệu, viễn thám, trí tuệ nhân tạo và các công cụ hỗ trợ ra quyết định. Nhưng dù công nghệ phát triển đến đâu, điều quan trọng nhất vẫn là tư duy chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của con người.
Máy tính có thể tính rất nhanh, nhưng người làm nghề phải biết kết quả đó có hợp lý không.
Mô hình có thể mô phỏng nhiều kịch bản, nhưng người làm nghề phải hiểu giới hạn của mô hình.
AI có thể hỗ trợ phân tích, tổng hợp, viết mã, viết báo cáo, nhưng người làm nghề phải chịu trách nhiệm với điều mình sử dụng và công bố.
Nghề thủy lợi dạy tôi sự khiêm tốn trước tự nhiên.
Dòng sông có quy luật của nó. Mưa lũ, hạn hán, triều cường, xâm nhập mặn, phù sa, địa hình, công trình và hoạt động của con người luôn tương tác với nhau theo những cách không đơn giản. Có những điều ta tưởng đã hiểu, nhưng thực tế lại buộc ta phải nhìn lại. Có những kết quả tính toán cần được kiểm chứng bằng quan sát. Có những kinh nghiệm địa phương tưởng như nhỏ bé nhưng lại rất đáng lắng nghe.
Vì vậy, càng làm nghề lâu, tôi càng thấy cần sự khiêm tốn.
Khiêm tốn để học hỏi.
Khiêm tốn để lắng nghe.
Khiêm tốn để không tuyệt đối hóa công cụ của mình.
Khiêm tốn để hiểu rằng mỗi quyết định chuyên môn đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Tôi cũng nhận ra rằng nghề nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn rèn luyện con người. Qua mỗi công việc, người làm nghề học cách chịu trách nhiệm hơn, kiên nhẫn hơn, biết lắng nghe hơn, biết phối hợp hơn và biết nhìn xa hơn.
Có thể có những lúc mệt mỏi, áp lực, thậm chí băn khoăn. Nhưng khi nhìn lại, tôi vẫn thấy biết ơn vì đã được gắn bó với một nghề có ý nghĩa. Một nghề giúp mình đi đến nhiều vùng đất, gặp nhiều con người, hiểu thêm nhiều vấn đề của đất nước và có cơ hội đóng góp, dù nhỏ bé, cho cộng đồng.
Nếu có điều gì muốn chia sẻ với các bạn trẻ đang bước vào nghề, tôi nghĩ đó là: hãy học thật chắc kiến thức nền tảng, hãy tôn trọng số liệu, hãy đi thực địa nhiều hơn, hãy lắng nghe những người có kinh nghiệm, hãy sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, nhưng đừng quên trách nhiệm của người làm chuyên môn.
Làm nghề thủy lợi không phải lúc nào cũng hào nhoáng. Nhiều công việc diễn ra âm thầm. Nhiều nỗ lực không dễ được nhìn thấy ngay. Nhưng nếu làm bằng kiến thức, trách nhiệm và lòng kiên trì, mỗi người đều có thể để lại một phần giá trị trong dòng chảy chung của ngành.
Với tôi, đó là vẻ đẹp thầm lặng của nghề.
Và cũng chính vì vẻ đẹp thầm lặng ấy, tôi vẫn muốn tiếp tục viết, tiếp tục chia sẻ và tiếp tục học hỏi cùng những người đang, đã và sẽ đi trên con đường này.
Đỗ Đức Dũng