Đỗ Đức Dũng 16/05/2026
Ninh Bình mới sau sáp nhập: Không gian nông nghiệp – thủy lợi – môi trường từ di sản Tràng An đến biển Đông
1. Một Ninh Bình mới có cấu trúc phát triển rộng hơn và đa dạng hơn
Từ ngày 01/7/2025, tỉnh Ninh Bình mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của Ninh Bình cũ, Nam Định cũ và Hà Nam cũ. Theo số liệu công bố về phương án sắp xếp, tỉnh Ninh Bình mới có diện tích tự nhiên khoảng 3.942,6 km², dân số khoảng 3,8187 triệu người. Sau sắp xếp cấp xã, tỉnh có 129 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 97 xã và 32 phường. Đây là thay đổi rất lớn về không gian phát triển, về quy mô dân số và về yêu cầu quản lý nông nghiệp, thủy lợi, môi trường.
Nếu như trước đây Ninh Bình thường được nhận diện qua Cố đô Hoa Lư, Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, Cúc Phương, Kim Sơn và vùng núi đá vôi, thì sau sáp nhập, Ninh Bình mới có thêm toàn bộ không gian đồng bằng, ven biển, cửa sông, công nghiệp và nông nghiệp hàng hóa của Nam Định cũ và Hà Nam cũ. Nói cách khác, tỉnh mới không chỉ là vùng “sơn thủy hữu tình”, mà còn là một tỉnh đồng bằng lớn ở phía nam Đồng bằng sông Hồng, có cả sông Hồng, sông Đáy, sông Ninh Cơ, vùng ven biển, đất ngập nước, đê điều, thủy lợi nội đồng và các vùng sản xuất nông nghiệp thâm canh.
Điểm đặc biệt nhất của Ninh Bình mới là sự kết hợp giữa ba dạng không gian. Ninh Bình cũ mạnh về di sản, du lịch sinh thái, núi đá vôi, lúa đặc sản, thủy sản nội đồng và vùng biển Kim Sơn. Nam Định cũ mạnh về lúa gạo, thủy sản ven biển, đê biển, vùng cửa sông và hệ sinh thái Xuân Thủy. Hà Nam cũ mạnh về nông nghiệp ven đô, chăn nuôi, rau màu, vùng lúa, công nghiệp và kết nối với Hà Nội. Sự hợp nhất này tạo ra một tỉnh có nền nông nghiệp đa dạng hơn, nhưng cũng làm cho bài toán thủy lợi và môi trường trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
2. Nông nghiệp: từ lúa gạo đồng bằng đến thủy sản ven biển và nông nghiệp sinh thái
Nông nghiệp của Ninh Bình mới không nên nhìn như một ngành đơn lẻ, mà là một hệ thống gồm lúa gạo, rau màu, cây ăn quả, chăn nuôi, thủy sản nước ngọt, thủy sản nước lợ – ven biển, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp gắn với du lịch và sản phẩm đặc hữu địa phương.
Ở quy mô sau sáp nhập, chỉ riêng vụ Xuân năm 2026, toàn tỉnh Ninh Bình gieo trồng khoảng 155.144 ha cây hằng năm, trong đó diện tích lúa đạt 132.785 ha. Đây là con số rất đáng chú ý, cho thấy sau khi hợp nhất với Nam Định và Hà Nam, Ninh Bình trở thành một trong những địa phương có quy mô sản xuất lúa lớn ở khu vực phía nam Đồng bằng sông Hồng.
Nếu nhìn lại số liệu của các địa phương cũ, có thể thấy nền tảng nông nghiệp của tỉnh mới khá vững. Nam Định cũ năm 2024 đạt sản lượng thóc khoảng 843.054 tấn, năng suất lúa cả năm đạt 59,78 tạ/ha. Hà Nam cũ có sản lượng lúa cả năm 2024 khoảng 337.713,5 tấn, tổng sản lượng lương thực đạt hơn 363.071 tấn. Ninh Bình cũ cũng có vùng lúa đặc sản, lúa nếp, lúa chất lượng cao, với diện tích lúa gieo cấy trên 70 nghìn ha, trong đó diện tích lúa đặc sản, lúa nếp, lúa chất lượng cao trên 56 nghìn ha. Những con số này cho thấy Ninh Bình mới có nền tảng lúa gạo khá lớn, nhưng hướng đi phù hợp không phải là chạy theo sản lượng thuần túy, mà là lúa chất lượng, lúa đặc sản, lúa phát thải thấp, lúa hữu cơ và lúa gắn với cảnh quan du lịch.
Ngoài lúa, tỉnh mới có nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc hữu và có khả năng xây dựng thương hiệu. Các nguồn ngành nông nghiệp Ninh Bình đã nêu một số nhóm sản phẩm lợi thế như gạo Kim Sơn, gạo tám xoan Nam Định, gạo nếp cái hoa vàng Hà Nam, rau Trác Văn, rau Gia Viễn, rau Nghĩa Hưng, dược liệu vùng Cúc Phương, dê núi Ninh Bình, bò sữa Hà Nam, vịt biển Nam Định. Đây là lợi thế rất quý, vì mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa nông nghiệp, mà còn mang theo địa danh, văn hóa, sinh thái và câu chuyện thị trường riêng.
Thủy sản là trụ cột nổi bật sau sáp nhập. Ninh Bình mới có cả thủy sản nội đồng, thủy sản nước lợ, nuôi trồng ven biển và khai thác biển. Nam Định cũ năm 2024 có sản lượng thủy sản nuôi trồng đạt 141.434 tấn, sản lượng khai thác đạt 61.146 tấn, trong đó khai thác biển đạt 58.483 tấn. Đến 4 tháng đầu năm 2026, sản lượng thủy sản của tỉnh Ninh Bình mới đạt khoảng 95,18 nghìn tấn; riêng tháng 4/2026 đạt 25,86 nghìn tấn, trong đó nuôi trồng đạt 19,06 nghìn tấn và khai thác biển đạt 6,8 nghìn tấn. Điều này cho thấy thủy sản đang trở thành một điểm sáng rất rõ của nông nghiệp tỉnh mới.
Vùng ven biển sau hợp nhất cũng làm thay đổi căn bản vị thế của Ninh Bình. Tỉnh mới có không gian ven biển gồm các khu vực Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng của Nam Định cũ và Kim Sơn của Ninh Bình cũ. Các nguồn công khai sau sáp nhập ghi nhận chiều dài bờ biển của Ninh Bình mới ở mức khoảng gần 90 km, tùy cách tính ranh giới bờ biển, cửa sông và bãi bồi. Điều chắc chắn là Ninh Bình mới đã trở thành một tỉnh có không gian kinh tế biển rõ rệt hơn nhiều so với trước đây.
Như vậy, nông nghiệp Ninh Bình mới có bốn lớp giá trị: nông nghiệp lương thực ở đồng bằng; nông nghiệp đặc sản và hữu cơ; thủy sản ven biển – cửa sông; nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch di sản. Đây là nền tảng rất tốt để tỉnh phát triển theo hướng nông nghiệp chất lượng cao, nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và chế biến sâu.
3. Thủy lợi: bài toán lớn của một tỉnh nhiều sông, nhiều đê, nhiều trạm bơm và có biển
Trong bối cảnh mới, thủy lợi của Ninh Bình không thể chỉ hiểu là cấp nước tưới cho lúa. Đây là hệ thống quản trị nước rất phức tạp, bao gồm tưới, tiêu, chống úng, phòng chống lũ, bảo vệ đê điều, ngăn mặn, giữ ngọt, cấp nước sinh hoạt, cấp nước công nghiệp, bảo vệ vùng di sản, bảo vệ vùng nuôi trồng thủy sản và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Sau sáp nhập, hệ thống thủy lợi Ninh Bình có quy mô khá lớn. Tính đến năm 2026, tỉnh có 46 đập, hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích khoảng 48,916 triệu m³; hệ thống dẫn nước có hơn 8.550 km kênh mương các loại, cùng hàng nghìn cống tưới tiêu và trạm bơm. Đây là hạ tầng rất quan trọng để phục vụ sản xuất nông nghiệp, dân sinh và tiêu thoát nước trong vùng đồng bằng thấp.
Một đặc điểm rất đáng chú ý là Ninh Bình mới có mạng lưới đê điều rất lớn. Báo Nhân Dân ghi nhận tỉnh có tổng chiều dài đê điều khoảng 1.218 km, được đánh giá là mạng lưới đê điều đồ sộ và chịu tác động trực tiếp của nhiều hình thái thời tiết cực đoan. Điều này đặt ra yêu cầu rất cao về duy tu, kiểm tra, gia cố, quản lý hành lang đê và vận hành tiêu thoát nước, nhất là trong các đợt mưa lớn, bão, triều cường và lũ trên hệ thống sông Hồng – sông Đáy.
Ở phần Nam Định cũ, hệ thống thủy lợi có vai trò đặc biệt trong tưới tiêu và chống úng. Nam Định có các hệ thống công trình thủy lợi lớn như Bắc Nam Hà, Nam Ninh, Xuân Thủy, Hải Hậu và Nghĩa Hưng, do nhiều công ty khai thác công trình thủy lợi quản lý, vận hành. Vùng phía bắc sông Đào chủ yếu tưới, tiêu bằng động lực; vùng phía nam sông Đào chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều, cống tiêu, trạm bơm và hệ thống kênh trục.
Ở vùng ven biển, thủy lợi có nhiệm vụ phức tạp hơn: vừa phải tiêu úng cho vùng trũng, vừa phải ngăn mặn, giữ ngọt, bảo vệ sản xuất lúa, nuôi thủy sản, dân cư và hạ tầng ven biển. Nam Định cũ có khoảng 72 km đê biển, trong đó nhiều đoạn đê, kè ở Hải Hậu thường xuyên chịu tác động của sóng, triều cường và xói lở. Đây là vấn đề không thể xem nhẹ, vì nếu mất an toàn đê biển thì tác động sẽ không chỉ dừng ở một tuyến đê, mà ảnh hưởng đến cả vùng dân cư, đất sản xuất, vùng nuôi trồng thủy sản và hệ thống giao thông ven biển phía trong.
Tỉnh mới cũng đang đứng trước yêu cầu đầu tư lớn cho thủy lợi thích ứng biến đổi khí hậu. Dự án “Nâng cấp hệ thống thủy lợi tỉnh Nam Định thích ứng biến đổi khí hậu” từng được phê duyệt với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 2.963,65 tỷ đồng, nhằm nâng cấp các cống lấy nước từ sông Hồng, phục vụ tưới tiêu và thích ứng với biến đổi khí hậu. Sau sáp nhập, các dự án loại này cần được đặt trong tổng thể mới của Ninh Bình, không chỉ cho Nam Định cũ mà cho toàn vùng sông – đồng bằng – ven biển.
Vì vậy, thủy lợi Ninh Bình mới phải chuyển mạnh từ tư duy “quản lý công trình” sang “quản trị nước theo hệ thống”. Các tuyến sông, đê, hồ, trạm bơm, cống, kênh tiêu, vùng bãi, vùng trũng, vùng mặn và vùng nuôi trồng thủy sản cần được quản lý bằng dữ liệu mưa, mực nước, triều, độ mặn, chất lượng nước, nhu cầu sản xuất và dự báo thiên tai. Đây là điều kiện bắt buộc nếu tỉnh muốn phát triển nông nghiệp hiện đại mà vẫn an toàn trước biến đổi khí hậu.
4. Môi trường: tài sản lớn là di sản, đất ngập nước, rừng ngập mặn và vùng cửa sông
Ninh Bình mới có một tổ hợp tài nguyên môi trường rất đặc biệt. Ở phía tây và trung tâm là núi đá vôi, rừng đặc dụng, di sản Tràng An, Cúc Phương, Vân Long. Ở vùng đồng bằng là hệ thống sông, kênh, đê, ruộng lúa, làng nghề và đô thị. Ở phía đông nam là vùng cửa sông, bãi bồi, rừng ngập mặn, Vườn quốc gia Xuân Thủy và biển.
Trước hết, Quần thể danh thắng Tràng An là tài sản môi trường – văn hóa quan trọng bậc nhất. UNESCO cho biết khu di sản Tràng An có diện tích 6.226 ha, nằm trong khối núi đá vôi Tràng An, được bao quanh bởi vùng đệm 6.026 ha, phần lớn là đất nông thôn và ruộng lúa. Đây là một trong những điểm đặc sắc nhất của Ninh Bình: di sản thiên nhiên – văn hóa không tách rời khỏi cảnh quan nông nghiệp, làng quê và hệ thống nước.
Bên cạnh Tràng An, Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là vùng đất ngập nước nội địa quan trọng. Các nguồn du lịch và bảo tồn của Ninh Bình ghi nhận Vân Long có diện tích trên 3.000 ha, nằm trong vùng núi đá vôi và đất ngập nước ở Gia Viễn. Đây là nơi có giá trị lớn về đa dạng sinh học, cảnh quan, du lịch sinh thái và bảo tồn loài voọc mông trắng.
Ở phía ven biển, Vườn quốc gia Xuân Thủy là tài sản môi trường rất lớn của tỉnh mới. Theo thông tin từ cơ quan bảo tồn thiên nhiên, Vườn quốc gia Xuân Thủy có tổng diện tích tự nhiên khoảng 7.110,08 ha, vùng đệm khoảng 8.000 ha, nằm ở khu vực bãi bồi cửa sông Hồng thuộc Giao Thủy. Đây là vùng đất ngập nước ven biển có vai trò quan trọng đối với chim di cư, rừng ngập mặn, đa dạng sinh học, sinh kế thủy sản và phòng hộ ven biển.
Tuy nhiên, áp lực môi trường của Ninh Bình mới cũng rất lớn. Vùng công nghiệp và đô thị của Hà Nam cũ, Nam Định cũ và Ninh Bình cũ làm gia tăng áp lực nước thải, rác thải, chất lượng nước sông, kênh mương và không khí. Vùng nông nghiệp thâm canh gây áp lực về phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chất thải chăn nuôi và nước thải ao nuôi. Vùng ven biển chịu tác động của xói lở, triều cường, nước biển dâng, suy giảm rừng ngập mặn và rác thải nhựa ven bờ.
Riêng khu vực ven biển Hải Hậu – Nghĩa Hưng – Giao Thủy và Kim Sơn cần được chú ý đặc biệt. Một số nguồn chuyên ngành biển đảo đã ghi nhận vùng ven biển Ninh Bình mới có điều kiện đất phù sa pha cát, có nơi nhiễm mặn, úng phèn, đồng thời có hiện tượng xói lở nghiêm trọng tại Hải Hậu, đặc biệt khu vực Văn Lý – Chợ Cồn, với tốc độ được nêu khoảng 20–30 m/năm. Đây là cảnh báo lớn cho việc phát triển hạ tầng, du lịch, nuôi trồng thủy sản và dân cư ven biển.
Có thể nói, môi trường Ninh Bình mới phải được quản lý theo một chuỗi liên hoàn: núi đá vôi – rừng đặc dụng – sông Đáy – sông Hồng – đồng bằng lúa – làng nghề – đô thị – vùng cửa sông – rừng ngập mặn – biển. Nếu một mắt xích bị suy giảm, các mắt xích còn lại sẽ chịu ảnh hưởng.
5. Những thuận lợi nổi bật của Ninh Bình mới
Thuận lợi đầu tiên là không gian phát triển rất đa dạng. Ninh Bình mới có di sản thế giới Tràng An, vùng núi đá vôi, đồng bằng lúa, vùng công nghiệp, vùng chăn nuôi, vùng rau màu, vùng ven biển, rừng ngập mặn và đất ngập nước. Đây là nền tảng rất tốt để phát triển một mô hình kinh tế vừa có công nghiệp, vừa có nông nghiệp chất lượng cao, vừa có du lịch sinh thái – văn hóa.
Thuận lợi thứ hai là quy mô nông nghiệp lớn hơn nhiều so với Ninh Bình cũ. Với hơn 132 nghìn ha lúa vụ Xuân 2026, cộng với vùng rau màu, chăn nuôi, thủy sản nước ngọt và thủy sản ven biển, Ninh Bình mới có thể tổ chức lại các vùng nguyên liệu lớn hơn, thuận lợi hơn cho chế biến, tiêu chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu nông sản.
Thuận lợi thứ ba là thủy sản và kinh tế biển được mở rộng rõ rệt. Việc hợp nhất với Nam Định giúp Ninh Bình có thêm vùng ven biển Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng, kết hợp với Kim Sơn. Nhờ đó, tỉnh có thể phát triển thủy sản nước lợ, khai thác biển, nuôi biển, chế biến thủy sản, du lịch ven biển, dịch vụ hậu cần nghề cá và kinh tế cửa sông.
Thuận lợi thứ tư là tài sản sinh thái rất đặc sắc. Không nhiều địa phương có cùng lúc Tràng An, Vân Long, Cúc Phương, Xuân Thủy, vùng cửa sông Hồng, vùng cửa sông Đáy và dải ven biển. Đây là lợi thế lớn để Ninh Bình phát triển du lịch sinh thái, giáo dục môi trường, kinh tế xanh, nông nghiệp sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học.
Thuận lợi thứ năm là vị trí kết nối rất tốt. Ninh Bình mới nằm ở cửa ngõ phía nam vùng Thủ đô, kết nối Hà Nội, Thanh Hóa, Hưng Yên, Phú Thọ và biển Đông. Với hệ thống giao thông Bắc – Nam, cao tốc, đường ven biển, đường sắt, đường thủy và các khu công nghiệp, tỉnh có điều kiện thuận lợi để phát triển chế biến nông sản, logistics, thương mại và du lịch.
6. Những khó khăn, thách thức cần nhìn thẳng
Khó khăn đầu tiên là không gian mới rất phức tạp. Ninh Bình mới không phải một vùng sinh thái đồng nhất. Vùng karst Tràng An – Cúc Phương khác hoàn toàn với đồng bằng Nam Định; vùng công nghiệp Hà Nam khác với vùng ven biển Giao Thủy – Hải Hậu – Nghĩa Hưng; vùng lúa khác với vùng nuôi thủy sản; vùng di sản khác với vùng đô thị công nghiệp. Vì vậy, nếu quản lý theo một mô hình chung sẽ rất dễ sai.
Khó khăn thứ hai là thủy lợi và tiêu úng chịu áp lực rất lớn. Vùng đồng bằng thấp phụ thuộc nhiều vào trạm bơm, cống, kênh tiêu và đê điều. Khi mưa lớn trùng triều cao, hoặc khi lũ sông lớn kết hợp mưa nội đồng, khả năng tiêu thoát sẽ bị thách thức. Với hơn 8.550 km kênh mương và mạng lưới đê điều rất dài, chi phí duy tu, vận hành, hiện đại hóa và kiểm soát an toàn là rất lớn.
Khó khăn thứ ba là xâm nhập mặn, xói lở và an toàn đê biển. Vùng ven biển của tỉnh mới có bãi bồi, cửa sông, rừng ngập mặn, vùng nuôi trồng thủy sản và dân cư ven biển. Đây là vùng có tiềm năng lớn nhưng cũng rất nhạy cảm trước biến đổi khí hậu, nước biển dâng, triều cường và xói lở bờ biển. Các đoạn xói lở ở Hải Hậu là cảnh báo rõ ràng rằng phát triển ven biển phải đi cùng bảo vệ đê, phục hồi rừng ngập mặn và quản lý bãi bồi.
Khó khăn thứ tư là áp lực môi trường từ công nghiệp, đô thị và nông nghiệp thâm canh. Hà Nam cũ và Nam Định cũ có nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp, làng nghề, đô thị và vùng sản xuất tập trung. Nếu nước thải, rác thải, chất thải chăn nuôi, bùn thải ao nuôi và hóa chất nông nghiệp không được kiểm soát tốt, chất lượng nước sông, kênh mương, vùng đất ngập nước và vùng ven biển sẽ bị ảnh hưởng.
Khó khăn thứ năm là bảo tồn di sản trong áp lực phát triển. Tràng An, Vân Long, Cúc Phương và Xuân Thủy là những tài sản sinh thái rất quý. Nhưng càng phát triển du lịch, hạ tầng, đô thị và dịch vụ, áp lực lên cảnh quan, nước, rác thải, giao thông, xây dựng và sức chịu tải môi trường càng lớn. Ninh Bình mới phải tránh tình trạng phát triển nóng làm suy giảm chính những giá trị tạo nên bản sắc của tỉnh.
Khó khăn thứ sáu là dữ liệu sau sáp nhập cần được chuẩn hóa nhanh. Nhiều số liệu hiện nay vẫn đang chuyển tiếp từ ba địa phương cũ. Để quy hoạch đúng, tỉnh cần một bộ cơ sở dữ liệu thống nhất về đất đai, thủy lợi, đê điều, cây trồng, vật nuôi, thủy sản, rừng, đa dạng sinh học, xâm nhập mặn, sạt lở, chất lượng nước, dân cư và hạ tầng.
7. Một số định hướng nên ưu tiên
Trước hết, Ninh Bình mới nên phát triển nông nghiệp theo hướng đa giá trị và phân vùng sinh thái. Vùng đồng bằng Nam Định – Hà Nam ưu tiên lúa chất lượng, rau màu, chăn nuôi an toàn sinh học và nông nghiệp công nghệ cao. Vùng Ninh Bình cũ ưu tiên lúa đặc sản, nông nghiệp hữu cơ, dê núi, dược liệu, thủy sản nội đồng và nông nghiệp gắn du lịch. Vùng ven biển ưu tiên thủy sản, nuôi trồng nước lợ, rừng ngập mặn, kinh tế bãi bồi và du lịch sinh thái ven biển.
Thứ hai, thủy lợi cần chuyển sang quản trị nước thông minh theo lưu vực và vùng tiêu. Tỉnh cần hệ thống quan trắc mưa, mực nước sông, mực nước kênh, độ mặn, triều, chất lượng nước, vận hành trạm bơm và cống tiêu theo thời gian thực. Đặc biệt, các vùng tiêu úng lớn, vùng ven biển, vùng cửa sông và vùng trũng nội đồng cần được xây dựng bản đồ rủi ro chi tiết.
Thứ ba, cần ưu tiên an toàn đê điều, trạm bơm và công trình đầu mối. Với mạng lưới đê điều và kênh mương rất lớn, tỉnh phải coi duy tu, kiểm định, số hóa hồ sơ công trình, cảnh báo sự cố và nâng cấp các điểm xung yếu là nhiệm vụ thường xuyên, không chỉ xử lý khi thiên tai xảy ra.
Thứ tư, cần xem các vùng như Tràng An, Vân Long, Cúc Phương và Xuân Thủy là hạ tầng sinh thái chiến lược. Đây không chỉ là điểm du lịch hay khu bảo tồn, mà là nền tảng môi trường, cảnh quan, đa dạng sinh học và thương hiệu phát triển xanh của tỉnh. Mọi quy hoạch đô thị, giao thông, du lịch và sản xuất cần đặt trong giới hạn chịu tải của các hệ sinh thái này.
Thứ năm, phát triển kinh tế biển phải đi cùng phục hồi rừng ngập mặn và bảo vệ bãi bồi. Vùng ven biển mới của Ninh Bình có tiềm năng lớn, nhưng nếu chỉ phát triển hạ tầng cứng, nuôi trồng và du lịch mà thiếu rừng ngập mặn, thiếu hành lang phòng hộ, thiếu kiểm soát xói lở, thì rủi ro lâu dài sẽ rất lớn.
Thứ sáu, cần phát triển mạnh chế biến và thương hiệu nông sản. Các sản phẩm như gạo đặc sản, rau an toàn, dê núi, bò sữa, vịt biển, thủy sản, dược liệu, sản phẩm OCOP và sản phẩm hữu cơ cần được gắn với truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, chế biến sâu, thương mại điện tử và du lịch trải nghiệm.
8. Kết luận
Ninh Bình mới sau sáp nhập là một tỉnh có cấu trúc phát triển rất đặc biệt. Đây không chỉ là sự cộng lại của Ninh Bình, Nam Định và Hà Nam, mà là một không gian mới kết nối di sản Tràng An – đồng bằng sông Hồng – vùng công nghiệp – vùng lúa – vùng thủy sản – cửa sông – rừng ngập mặn – biển Đông.
Lợi thế của tỉnh rất lớn: dân số đông, vị trí kết nối tốt, nông nghiệp quy mô lớn, thủy sản phát triển, có biển, có hệ thống di sản – sinh thái đặc sắc, có nền tảng công nghiệp và dịch vụ. Nhưng thách thức cũng không nhỏ: quản lý nước phức tạp, đê điều dài, tiêu úng khó, xâm nhập mặn và xói lở ven biển, áp lực ô nhiễm, bảo tồn di sản trong bối cảnh đô thị hóa và yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu sau sáp nhập.
Con đường phù hợp nhất với Ninh Bình mới là phát triển theo hướng nông nghiệp đa giá trị, thủy lợi thông minh, kinh tế biển bền vững, bảo tồn di sản nghiêm ngặt, phục hồi hệ sinh thái và kiểm soát môi trường từ đầu nguồn đến ven biển. Nếu làm tốt, Ninh Bình có thể trở thành một hình mẫu rất riêng của vùng Đồng bằng sông Hồng: một tỉnh vừa có di sản, vừa có nông nghiệp hàng hóa, vừa có công nghiệp, vừa có biển, nhưng vẫn giữ được nền tảng sinh thái và bản sắc văn hóa lâu dài.
