Mục tiêu của chương

Sau khi đọc xong chương này, người đọc sẽ hiểu được:

• Vì sao bã mía có thể sử dụng để trồng nấm rơm.

• Thành phần của bã mía ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của nấm.

• Cách lựa chọn bã mía đạt yêu cầu.

• Những ưu điểm và hạn chế của bã mía so với rơm rạ.

• Vì sao bã mía cần được xử lý trước khi cấy meo.

Bã mía là gì?

5

Bã mía là phần xơ còn lại sau khi cây mía được ép lấy nước. Đây là phụ phẩm có khối lượng rất lớn trong ngành chế biến đường.

Nếu không được tận dụng, bã mía thường được đốt làm nhiên liệu hoặc để phân hủy tự nhiên. Tuy nhiên, nhờ chứa nhiều chất hữu cơ, bã mía còn là nguồn nguyên liệu rất thích hợp để sản xuất phân hữu cơ, giá thể trồng cây và đặc biệt là trồng nấm rơm.

Việc sử dụng bã mía để trồng nấm không chỉ giúp nâng cao giá trị của phụ phẩm nông nghiệp mà còn góp phần giảm ô nhiễm môi trường và tạo thêm nguồn thu nhập cho người sản xuất.

Thành phần của bã mía

Bã mía được cấu tạo chủ yếu từ các sợi thực vật. Trong đó có ba thành phần quan trọng nhất.

Cellulose là thành phần chiếm tỷ lệ lớn nhất. Đây là nguồn carbon chủ yếu để hệ sợi nấm phát triển.

Hemicellulose là nhóm hợp chất hữu cơ có cấu trúc đơn giản hơn cellulose. Thành phần này được hệ sợi nấm phân giải tương đối nhanh và cung cấp nguồn dinh dưỡng trong giai đoạn đầu.

Lignin là hợp chất tạo độ cứng cho sợi mía. Lignin phân hủy chậm hơn nhưng giúp giá thể giữ được cấu trúc xốp trong quá trình nuôi trồng.

Ngoài ra, bã mía còn chứa một lượng nhỏ khoáng chất, đường còn sót lại và nước.

Chính sự kết hợp của các thành phần này tạo nên môi trường phù hợp cho hệ sợi nấm phát triển khi được xử lý đúng kỹ thuật.

Vì sao nấm rơm phát triển được trên bã mía?

5

Khác với cây trồng thông thường, nấm rơm không tự tạo ra chất dinh dưỡng bằng quang hợp.

Nguồn thức ăn của nấm là các chất hữu cơ có trong giá thể.

Sau khi được cấy vào bã mía, hệ sợi nấm sẽ tiết ra các enzyme để phân giải cellulose và các hợp chất hữu cơ thành những chất đơn giản hơn. Các chất này được hấp thu để nuôi hệ sợi và hình thành quả thể.

Có thể hình dung quá trình này như sau.

Bã mía

↓

Hệ sợi nấm phát triển

↓

Phân giải chất hữu cơ

↓

Hấp thu dinh dưỡng

↓

Hình thành quả thể

Nếu hệ sợi phát triển mạnh, quả thể sẽ xuất hiện đồng đều và cho năng suất cao.

So sánh bã mía với rơm rạ

Trong nhiều năm, rơm rạ là loại giá thể được sử dụng phổ biến nhất để trồng nấm rơm. Tuy nhiên, ở những vùng có diện tích mía lớn, bã mía đang trở thành một lựa chọn hiệu quả.

Tiêu chí	Bã mía	Rơm rạ
Nguồn nguyên liệu	Có quanh năm	Theo mùa vụ
Khả năng giữ nước	Cao	Trung bình
Độ thông thoáng	Trung bình	Tốt
Dễ vận chuyển	Thuận tiện	Cồng kềnh hơn
Giá thành	Thường thấp	Phụ thuộc mùa vụ
Nguy cơ bị chua	Cao hơn nếu quá ẩm	Thấp hơn

Mỗi loại giá thể đều có những ưu điểm riêng. Khi sử dụng bã mía, cần chú ý nhiều hơn đến việc kiểm soát độ ẩm và thông gió.

Tiêu chuẩn lựa chọn bã mía

Bã mía sử dụng để trồng nấm cần đáp ứng các yêu cầu sau.

Có màu vàng nhạt hoặc nâu sáng.

Các sợi còn nguyên, tơi xốp.

Không có mùi chua.

Không có nấm mốc.

Không lẫn đất, cát hoặc rác.

Không bị ngập nước trong thời gian dài.

Không còn nhiều nước đường bám trên bề mặt.

Khi bóp nhẹ bằng tay, các sợi bã mía dễ tơi ra, không kết thành từng mảng lớn.

Những loại bã mía không nên sử dụng

Không nên sử dụng trong các trường hợp sau.

Bã mía có mùi lên men hoặc mùi chua.

Bã mía xuất hiện mốc xanh, mốc đen hoặc mốc vàng.

Bã mía bị mục nát.

Bã mía lẫn nhiều đất cát.

Bã mía có dấu hiệu phân hủy mạnh.

Những loại bã mía này thường chứa nhiều vi sinh vật cạnh tranh với hệ sợi nấm, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh và giảm năng suất.

Vì sao phải xử lý bã mía trước khi cấy meo?

Đây là bước quan trọng quyết định tỷ lệ thành công của vụ trồng.

Sau khi ép, bã mía vẫn còn chứa nhiều vi sinh vật tự nhiên. Nếu cấy meo ngay, các vi sinh vật này sẽ phát triển cùng với hệ sợi nấm và cạnh tranh nguồn dinh dưỡng.

Việc xử lý bằng nước vôi kết hợp với quá trình ủ giúp giảm số lượng vi sinh vật có hại, điều chỉnh độ pH của giá thể và làm mềm cấu trúc sợi bã mía. Nhờ đó, hệ sợi nấm phát triển nhanh hơn và đồng đều hơn.

Có thể xem đây là bước chuẩn bị môi trường sống trước khi đưa hệ sợi nấm vào nuôi trồng.

Lưu ý kỹ thuật

Bã mía có khả năng giữ nước cao hơn rơm rạ. Đây là ưu điểm nhưng cũng là nguyên nhân gây thất bại ở nhiều mô hình.

Nếu giá thể quá ướt, các khoảng trống giữa các sợi bã mía sẽ bị nước lấp kín, lượng oxy giảm mạnh. Khi đó, hệ sợi nấm phát triển chậm, môi trường dễ bị chua và các loại nấm mốc có điều kiện phát triển.

Vì vậy, trong quá trình chuẩn bị giá thể, cần quan tâm đồng thời đến cả độ ẩm và độ thông thoáng.

Kinh nghiệm thực tế

Nhiều người mới bắt đầu thường lựa chọn bã mía càng tươi càng tốt. Thực tế, bã mía vừa mới ép thường còn chứa nhiều nước đường. Nếu không được xử lý đúng cách, lượng đường này sẽ tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển mạnh.

Bã mía thích hợp nhất là loại còn mới nhưng đã được làm ráo, sạch tạp chất và được xử lý bằng nước vôi trước khi đưa vào giai đoạn ủ.

Những điều cần ghi nhớ

Bã mía là nguồn phụ phẩm nông nghiệp rất phù hợp để trồng nấm rơm.

Giá thể chỉ phát huy hiệu quả khi được xử lý đúng kỹ thuật.

Ưu điểm lớn nhất của bã mía là giữ ẩm tốt và có nguồn cung ổn định.

Hạn chế lớn nhất là dễ bị úng và thiếu oxy nếu quản lý độ ẩm không phù hợp.

Chất lượng của giá thể quyết định trực tiếp đến tốc độ phát triển của hệ sợi nấm và năng suất của cả vụ trồng.