“Muốn trồng nấm giỏi, trước hết phải hiểu nấm đang sống như thế nào.”
Đây là điều mà nhiều tài liệu kỹ thuật thường bỏ qua. Người mới trồng thường chỉ học cách ngâm, cấy meo, tưới nước… nhưng lại không hiểu bản chất của cây nấm. Khi gặp sự cố thì không biết nguyên nhân để xử lý.
Trong chương đầu tiên này, chúng ta sẽ làm quen với “cuộc đời” của cây nấm rơm.
1.1 Nấm rơm là gì?
4
Nấm rơm (Volvariella volvacea) là một loài nấm ăn có giá trị kinh tế cao, được trồng phổ biến ở nhiều nước nhiệt đới như Việt Nam, Thái Lan, Philippines, Indonesia và Trung Quốc.
Trong tự nhiên, nấm không mọc từ đất như cây lúa hay cây ngô mà phát triển trên các vật liệu hữu cơ đang phân hủy như:
- Rơm rạ
- Bã mía
- Thân chuối
- Bông phế liệu
- Lục bình
- Mùn thực vật
Điều đó có nghĩa là bã mía không phải vật liệu thay thế “tạm thời”, mà hoàn toàn là môi trường sống tự nhiên của nấm nếu được xử lý đúng kỹ thuật.
1.2 Nấm không có rễ
Đây là điều đầu tiên cần nhớ.
Nấm không có:
- Rễ
- Thân
- Lá
- Hoa
Những gì chúng ta nhìn thấy chỉ là quả thể (fruiting body).
Giống như cây xoài tạo ra quả xoài, thì hệ sợi nấm mới là “cây”, còn cây nấm mà ta thu hoạch chỉ là “quả”.
Nếu ví dụ dễ hiểu:
Cây xoài
↓
Quả xoài
Sợi nấm
↓
Cây nấmDo đó, người trồng nấm giỏi luôn tập trung chăm sóc sợi nấm, chứ không phải chỉ chăm cây nấm khi đã mọc.
1.3 Sợi nấm mới là “linh hồn” của cả vụ nấm
7
Khi cấy meo xuống bã mía, thứ đầu tiên phát triển không phải cây nấm mà là hệ sợi nấm (mycelium).
Có thể hình dung:
Bã mía
□□□□□□□□□□□□□□
Sau vài ngày
═══════════════
Sợi nấm lan khắp môHệ sợi này sẽ:
- Hấp thu dinh dưỡng
- Tiết enzyme phân giải cellulose
- Phân giải lignin
- Chuyển hóa thành đường đơn
- Tích lũy năng lượng để tạo quả thể
Nếu sợi nấm khỏe, vụ nấm gần như đã thành công một nửa.
1.4 Cuộc đời của một cây nấm
Một cây nấm trải qua các giai đoạn:
Giai đoạn 1
Cấy meo
↓
Giai đoạn 2
Sợi nấm phát triển
↓
Giai đoạn 3
Đầu đinh ghim
↓
Giai đoạn 4
Nấm hình trứng
↓
Giai đoạn 5
Nấm búp
↓
Giai đoạn 6
Nở ô
↓
Giai đoạn 7
Già và phát tán bào tử
Đối với người trồng thương phẩm, thời điểm thu hoạch tốt nhất là giai đoạn nấm búp, khi chất lượng, độ giòn và giá bán đều cao.
1.5 Vì sao nấm chỉ mọc vài ngày?
Đây là câu hỏi rất nhiều người mới trồng thắc mắc.
Thực ra, quả thể nấm chỉ là “cơ quan sinh sản”. Khi đủ điều kiện về:
- Nhiệt độ
- Độ ẩm
- Oxy
- Dinh dưỡng
sợi nấm sẽ dồn toàn bộ năng lượng để tạo quả thể.
Sau khi phát tán bào tử, quả thể sẽ nhanh chóng già và phân hủy. Vì vậy, thời gian từ khi nấm nhú đến khi già chỉ khoảng 2–3 ngày, nên việc theo dõi và thu hoạch đúng lúc là rất quan trọng.
Góc nhìn khoa học
Nếu coi cả mô bã mía như một “nhà máy”, thì:
- Bã mía là kho nguyên liệu.
- Sợi nấm là công nhân và dây chuyền sản xuất.
- Quả thể là sản phẩm cuối cùng.
Nếu dây chuyền hoạt động không tốt (do nhiệt độ, độ ẩm hoặc thông gió không phù hợp), sản phẩm cuối cùng sẽ ít hoặc chất lượng kém.
Đó là lý do người trồng nấm thành công luôn dành phần lớn thời gian để chăm sóc môi trường sống của sợi nấm, thay vì chỉ quan tâm đến cây nấm khi đã xuất hiện.
Kinh nghiệm thực tế
Trong nhiều năm, nhận thấy người mới trồng thường mắc một sai lầm: thấy mô khô là tưới nhiều nước. Nhưng với bã mía, điều quan trọng hơn là duy trì sự cân bằng giữa nước và không khí. Bã mía giữ ẩm rất tốt; nếu tưới quá tay, các khe hở bị nước lấp kín, oxy giảm mạnh, sợi nấm yếu đi và nấm khó hình thành quả thể. Vì vậy, hãy luôn nhớ: nước nuôi nấm, nhưng oxy mới giúp nấm “thở” và phát triển khỏe mạnh.