TÔI CÓ MỘT ƯỚC MƠ – Lời gửi lại trước ngày nghỉ hưu

Đỗ Đức Dũng

Ngày 1 tháng 10 năm 2026, tôi sẽ chính thức nghỉ hưu. Một chặng đường nghề nghiệp bắt đầu từ tháng 8 năm 1994 tại Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam sẽ khép lại sau 32 năm 2 tháng.

Tôi xin mượn tên bài diễn văn nổi tiếng “I Have a Dream” của Martin Luther King Jr. để nói về một ước mơ của riêng mình. Ước mơ ấy không phải điều gì quá lớn lao. Đó là những tâm tư tôi muốn gửi lại cho những đơn vị nơi mình từng công tác, cho những đồng nghiệp đã cùng tôi đi qua nhiều năm tháng và nhất là cho các em, các cháu đang tiếp tục làm nghề nước.

Ở tuổi này, khi nhìn lại, tôi hiểu rằng một đời công tác không thể chỉ được tính bằng chức vụ, bằng số đề án đã hoàn thành hay số văn bản đã ký. Điều còn lại nằm trong những công việc có ích, trong tình nghĩa đồng nghiệp, trong niềm tin đã trao cho nhau và trong những điều thế hệ sau có thể làm tốt hơn chúng tôi.

Tháng 8 năm 1994, tôi bắt đầu công tác tại Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam. Khi ấy tôi còn trẻ, kiến thức và kinh nghiệm đều ít. Cũng như nhiều người mới ra trường, tôi mang theo mong muốn được học hỏi, được làm việc và được có một cuộc sống ổn định. Tôi chưa thể hình dung rằng nơi này rồi sẽ gắn với gần như toàn bộ đời công tác của mình.

Nghề quy hoạch đưa tôi đến với những dòng sông, những vùng đất và những vấn đề rất cụ thể của cuộc sống. Tôi đã cùng đồng nghiệp đi qua nhiều địa phương ở Tây Nam Bộ, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên; đã nhìn thấy những mùa lũ đem phù sa về đồng ruộng, nhưng cũng chứng kiến lũ gây thiệt hại; đã trải qua những đợt hạn và xâm nhập mặn gay gắt; đã chứng kiến những đô thị phát triển nhanh nhưng vẫn thường xuyên chịu cảnh ngập úng.

Những chuyến đi thực địa giúp tôi hiểu rằng phía sau mỗi con số là cuộc sống của con người. Một cao trình, một lưu lượng, một đường ranh ngập hay một phương án vận hành hồ chứa có thể ảnh hưởng đến sinh kế và sự an toàn của nhiều cộng đồng. Vì vậy, người làm nghề nước không được phép dễ dãi với số liệu và cũng không thể chỉ nhìn bài toán qua những bảng tính hoặc mô hình.

Tôi trưởng thành từ sự chỉ dẫn của các thế hệ đi trước, từ những cuộc tranh luận chuyên môn, cả từ những lần làm chưa tốt và phải làm lại. Tôi may mắn có những người bác, người chú, người anh, người chị và đồng nghiệp sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm. Những điều ấy đã tạo nên tôi của ngày hôm nay, và tôi luôn ghi nhớ.

Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam đối với tôi không chỉ là nơi làm việc. Đó là nơi tôi học nghề, trưởng thành, lập nghiệp và được giao những trách nhiệm ngày càng lớn hơn. Từ ngày 1 tháng 8 năm 2015 đến hết năm 2025, tôi có hơn mười năm đảm nhận trách nhiệm Viện trưởng. Đây là quãng thời gian cho tôi nhiều niềm vui, nhưng cũng để lại không ít áp lực và trăn trở.

Làm quản lý một đơn vị sự nghiệp công lập làm công tác quy hoạch và nghiên cứu khoa học, tôi hiểu trách nhiệm không dừng ở việc hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn. Người đứng đầu còn phải lo công việc cho anh em, giữ gìn đoàn kết, bảo vệ uy tín của đơn vị, cân đối giữa yêu cầu trước mắt và hướng phát triển lâu dài. Có những quyết định đúng, có những việc còn hạn chế. Có lúc tôi cứng rắn, có lúc chưa đủ sâu sát; có những điều muốn làm nhưng chưa làm được. Tôi xin nhận những thiếu sót ấy như một phần của chặng đường mình đã đi qua.

Điều khiến tôi trân trọng nhất không phải là những thành tích gắn với tên một cá nhân, mà là những việc tập thể Viện đã cùng nhau làm được trong nhiều thời kỳ. Mỗi báo cáo, mỗi bản đồ, mỗi mô hình và mỗi chuyến công tác đều có công sức của nhiều người. Có người đứng trước hội đồng, có người âm thầm xử lý số liệu; có người đi hiện trường, có người lo thủ tục, tài chính và hậu cần. Thành quả của Viện luôn là thành quả chung.

Tôi biết ơn các thế hệ lãnh đạo, các chuyên gia, viên chức và người lao động của Viện đã tin tưởng, hỗ trợ và cùng tôi vượt qua những giai đoạn khó khăn. Nếu không có tập thể ấy, tôi không thể hoàn thành trách nhiệm của mình. Những danh hiệu hay sự ghi nhận mà tôi từng nhận được, nếu có ý nghĩa, thì trước hết là sự ghi nhận đối với công sức chung của bao đồng nghiệp.

Tôi cũng nhớ những đồng nghiệp đã nghỉ hưu, đã chuyển công tác và cả những người không còn có thể đi cùng chúng ta. Mỗi người đã để lại một phần tri thức, một cách làm việc, một kỷ niệm và một dấu ấn trong hành trình của Viện. Một cơ quan có truyền thống không chỉ nhờ tên gọi hay thời gian tồn tại, mà nhờ ký ức nghề nghiệp và những giá trị được nhiều thế hệ cùng gìn giữ.

Từ tháng 1 năm 2026, tôi chuyển sang công tác tại Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, với chức danh Phó Tổng giám đốc. Chặng đường này chỉ kéo dài chín tháng trước khi tôi nghỉ hưu, nhưng lại cho tôi cơ hội nhìn ngành nước ở một phạm vi rộng hơn.

Từ môi trường chủ yếu gắn với quy hoạch thủy lợi, tôi tiếp cận sâu hơn với điều tra, quan trắc, nước dưới đất, dự báo và quản trị tài nguyên nước. Tôi nhận ra rằng dù đã làm nghề hơn ba mươi năm, vẫn còn rất nhiều điều mình chưa biết. Tôi phải học lại những kiến thức nền, làm quen với cách tiếp cận mới và lắng nghe những đồng nghiệp thuộc các lĩnh vực khác. Chặng cuối của sự nghiệp, vì thế, vẫn là một chặng học tập.

Tôi biết ơn lãnh đạo Trung tâm và các đơn vị trực thuộc đã đón nhận, chia sẻ và tạo điều kiện để tôi tiếp tục đóng góp. Thời gian không nhiều, nên những gì tôi làm được chắc chắn còn khiêm tốn. Tuy vậy, quãng thời gian này giúp tôi củng cố một điều mà mình đã suy nghĩ nhiều năm: quy hoạch, điều tra, quan trắc, dự báo và vận hành cần được kết nối chặt chẽ. Khi dữ liệu và tri thức được kết nối, ngành nước mới có thể hỗ trợ kịp thời cho những quyết định quan trọng.

Chặng đường chưa dài, nhưng đủ để tôi thêm quý trọng những người đang bền bỉ làm công tác điều tra, quan trắc, quy hoạch và dự báo tài nguyên nước trên khắp mọi miền đất nước. Từ trải nghiệm ấy, tôi có thêm một ước mơ dành cho Trung tâm, nơi tôi được công tác trong những tháng cuối của đời công vụ.

Tôi ước Trung tâm thực sự trở thành đầu mối kỹ thuật mạnh và đáng tin cậy của quốc gia về tài nguyên nước. Khi đất nước đứng trước một vấn đề lớn về nguồn nước, Trung tâm phải là nơi có thể cung cấp dữ liệu, phân tích các kịch bản và đưa ra những kiến nghị khoa học đủ tin cậy để cơ quan quản lý cân nhắc quyết định.

Muốn làm được điều đó, điều tra, quan trắc, quy hoạch, dự báo và cảnh báo phải được nối với nhau thành một quá trình thống nhất. Điều tra tạo ra hiểu biết nền tảng. Quan trắc cho biết nguồn nước đang thay đổi ra sao. Quy hoạch định hướng cách phân bổ, bảo vệ và sử dụng nước. Dự báo và cảnh báo giúp chúng ta chủ động trước những gì có thể xảy ra. Nếu từng khâu vẫn làm việc riêng rẽ, nguồn lực dù lớn cũng khó tạo thành năng lực chung.

Tôi ước dữ liệu của Trung tâm được xem là một tài sản chung và được chăm lo như một công trình lâu dài. Dữ liệu từ các thời kỳ, các vùng và các đơn vị cần được chuẩn hóa, kiểm soát chất lượng, lưu giữ an toàn và chia sẻ theo trách nhiệm rõ ràng. Một con số chỉ thực sự có giá trị khi biết nó được đo ở đâu, vào thời điểm nào, bằng phương pháp gì và có mức độ tin cậy ra sao.

Tôi mong Trung tâm tận dụng tốt GIS, cơ sở dữ liệu, mô hình và trí tuệ nhân tạo để đưa tri thức đến gần hơn với người ra quyết định. Tôi hình dung một ngày, khi xuất hiện nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, lũ lớn, ô nhiễm hay suy giảm nước dưới đất, người có trách nhiệm có thể nhanh chóng nhìn thấy diễn biến, các kịch bản và những phương án cần cân nhắc. Nhưng con đường ấy phải bắt đầu từ dữ liệu đúng, quy trình chuyên môn rõ và những bài toán thiết thực, chứ không phải từ những khẩu hiệu về công nghệ.

Tôi ước sự hội tụ của các đơn vị trong Trung tâm không làm mờ đi thế mạnh đã được xây dựng qua nhiều năm. Mỗi đơn vị, mỗi vùng và mỗi lĩnh vực có lịch sử, kinh nghiệm và năng lực riêng. Điều cần thiết là kết nối những thế mạnh ấy, để người làm quy hoạch có thể sử dụng kết quả điều tra, người làm dự báo có dữ liệu quan trắc đáng tin cậy, và người làm quản lý nhận được một bức tranh thống nhất thay vì nhiều mảnh thông tin rời rạc.

Tôi mong Trung tâm là nơi các chuyên gia có thể tranh luận thẳng thắn trên cơ sở khoa học, còn người trẻ được giao việc, được hướng dẫn và được trưởng thành bằng năng lực thực chất. Một tổ chức lớn không thể bền vững nếu tri thức chỉ tập trung ở một số người, hoặc nếu cán bộ trẻ chỉ làm những phần việc vụn vặt mà không được tham gia trọn vẹn vào quá trình hình thành một sản phẩm chuyên môn.

Tôi cũng mong Trung tâm giữ đúng vai trò kết nối, hỗ trợ và dẫn dắt chuyên môn. Sức mạnh của một cơ quan kỹ thuật quốc gia không nằm ở việc làm thay hay nắm giữ mọi công việc, mà ở khả năng góp phần xây dựng và áp dụng các chuẩn mực chuyên môn, chia sẻ dữ liệu và công cụ, quy tụ chuyên gia và giúp toàn hệ thống cùng nâng cao năng lực.

Thời gian tôi gắn bó với Trung tâm không dài, nên tôi nói những điều này với sự khiêm nhường của một người mới đến nhưng sắp phải rời đi. Tôi chỉ mong những điều kiện và nguồn lực mà Trung tâm đang có sẽ được kết nối thành sức mạnh thật; để mỗi kết quả điều tra, mỗi bản quy hoạch, mỗi bản tin dự báo cuối cùng đều góp phần bảo vệ nguồn nước và phục vụ người dân tốt hơn.

Tôi ước Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam tiếp tục là một địa chỉ khoa học đáng tin cậy, một đơn vị chuyên môn chuyên sâu của vùng phía Nam. Viện cần hiểu rõ những dòng sông, hệ thống công trình và sự biến đổi của từng vùng; đồng thời phải hiểu đời sống, sinh kế và mong muốn của người dân nơi các phương án quy hoạch sẽ tác động.

Tôi mong Viện không bằng lòng với việc hoàn thành một bộ hồ sơ. Một bản quy hoạch chỉ có giá trị khi giúp cơ quan quản lý lựa chọn đúng hơn, giúp địa phương chủ động hơn và giúp người dân an toàn hơn trước lũ, hạn, mặn và ngập. Sau khi quy hoạch được phê duyệt, người làm quy hoạch vẫn cần theo dõi thực tế, đối chiếu dự báo với diễn biến và sẵn sàng điều chỉnh nhận định khi điều kiện thay đổi.

Tôi mong dữ liệu, mô hình và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm trở thành tài sản chung. Chúng không nên nằm rời rạc trong từng máy tính, từng đề tài hoặc chỉ tồn tại trong trí nhớ của một vài chuyên gia. Nếu tri thức không được sắp xếp và trao truyền, mỗi thế hệ lại phải bắt đầu gần như từ đầu. Đó là sự lãng phí mà một đơn vị khoa học chuyên ngành không nên chấp nhận.

Tôi mong Viện tiếp tục đổi mới công nghệ, nhưng sự đổi mới phải đi từ nhu cầu thật. GIS, cơ sở dữ liệu, mô hình, trí tuệ nhân tạo và các bảng thông tin hỗ trợ điều hành chỉ có ý nghĩa khi dựa trên dữ liệu đáng tin cậy và giúp giải quyết một bài toán cụ thể. Công nghệ không thay thế kinh nghiệm thực địa, tư duy chuyên môn và trách nhiệm của người ký tên vào sản phẩm.

Trên hết, tôi mong Viện giữ được sự đoàn kết và lòng tự trọng nghề nghiệp. Tổ chức có thể thay đổi, cơ chế có thể thay đổi và tên gọi cũng có thể thay đổi, nhưng tinh thần khoa học, sự trung thực và trách nhiệm đối với vùng đất phương Nam cần được giữ gìn.

Các em, các cháu hôm nay có điều kiện tốt hơn thế hệ chúng tôi rất nhiều. Các em được tiếp cận nguồn tri thức rộng lớn, công nghệ hiện đại và những công cụ mà trước đây chúng tôi không thể hình dung. Nhưng công cụ càng mạnh thì yêu cầu về năng lực phán đoán và trách nhiệm càng cao.

Hãy học thật chắc những kiến thức nền. Hãy hiểu bản chất của bài toán trước khi tin vào kết quả của mô hình. Hãy kiểm tra số liệu trước khi đưa ra kết luận. Khi chưa chắc chắn, hãy nói rõ mức độ chưa chắc chắn. Một sai số được nhận biết còn có thể kiểm soát; một kết quả thiếu tin cậy nhưng được trình bày như sự thật có thể dẫn đến quyết định sai.

Hãy đi thực địa khi có thể. Dòng sông, công trình và đời sống của người dân sẽ dạy cho các em những điều mà sách vở không thể nói hết. Một kỹ sư hoặc nhà quy hoạch chỉ thực sự hiểu công việc khi biết lắng nghe cả cán bộ quản lý, người vận hành công trình và người dân chịu tác động trực tiếp.

Hãy trân trọng kinh nghiệm của người đi trước, nhưng đừng ngại đặt câu hỏi và tìm cách làm tốt hơn. Kế thừa không có nghĩa là lặp lại. Mỗi thế hệ cần tiếp nhận những gì còn giá trị, nhận ra những gì không còn phù hợp và bổ sung tri thức mới bằng sự học tập nghiêm túc.

Hãy biết làm việc cùng nhau. Nghề nước ngày nay không còn nằm gọn trong một chuyên ngành. Muốn giải quyết một vấn đề về lũ, hạn, ngập, xâm nhập mặn hay an ninh nguồn nước, chúng ta cần thủy văn, thủy lực, công trình, tài nguyên nước, môi trường, kinh tế, dữ liệu và quản trị. Không ai có thể biết hết, nhưng một tập thể biết tôn trọng nhau có thể đi xa.

Và xin các em đừng xem chức vụ là đích đến của nghề nghiệp. Chức vụ chỉ là một trách nhiệm có thời hạn. Điều đáng quý hơn là năng lực thật, nhân cách, sự tử tế với đồng nghiệp và những sản phẩm có ích cho xã hội. Đến một ngày phải rời vị trí, điều giúp chúng ta thanh thản không phải là chiếc ghế từng ngồi, mà là cách mình đã làm việc và đối xử với mọi người.

Tôi mong ngành thủy lợi và tài nguyên nước Việt Nam ngày càng gần nhau hơn trong tư duy và hành động. Công tác quản lý tài nguyên nước hướng tới phân bổ, sử dụng và bảo vệ nguồn nước trên tổng thể lưu vực. Công tác thủy lợi gắn với khai thác, điều tiết và quản lý nước phục vụ đời sống, sản xuất, đồng thời góp phần phòng, chống thiên tai. Hai lĩnh vực có thể khác nhau về chức năng, nhưng đều gặp nhau ở mục tiêu sử dụng nước hợp lý và bảo vệ con người.

Tôi mong việc quản lý nước từng bước vượt khỏi ranh giới của từng công trình, từng địa phương và từng ngành. Một hồ chứa không thể chỉ được nhìn từ lợi ích riêng của hồ; một giải pháp chống ngập không thể đẩy rủi ro sang khu vực khác; một quy hoạch phát triển phải trả lời được nguồn nước lấy từ đâu, có đủ hay không và ảnh hưởng thế nào đến hệ sinh thái và cộng đồng phía hạ lưu.

Tôi mong các quyết định quan trọng về nước dựa nhiều hơn vào dữ liệu và bằng chứng khoa học. Dữ liệu cần được chuẩn hóa, kiểm soát chất lượng và chia sẻ theo trách nhiệm rõ ràng. Mô hình và trí tuệ nhân tạo cần được sử dụng như công cụ hỗ trợ con người nhận biết sớm hơn, so sánh đầy đủ hơn và giải trình minh bạch hơn. Quyết định cuối cùng vẫn phải gắn với trách nhiệm của con người.

Tôi cũng mong cơ quan quản lý, đơn vị tư vấn, nhà khoa học và địa phương cùng theo đuổi vấn đề đến khi có kết quả trong thực tế. Một báo cáo được nghiệm thu chưa có nghĩa là vấn đề đã được giải quyết. Giá trị cuối cùng của công việc phải được đo bằng sự thay đổi mà người dân có thể cảm nhận và bằng mức độ an toàn mà cộng đồng thực sự có được.

Trước khi khép lại đời công tác, tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến các thế hệ lãnh đạo, đồng nghiệp, đối tác và bạn bè đã giúp đỡ tôi trong suốt chặng đường làm nghề. Tôi cảm ơn những người đã tin tưởng giao việc, những người đã thẳng thắn góp ý và cả những người đã kiên nhẫn đồng hành khi công việc gặp khó khăn.

Tôi cảm ơn anh em Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam, nơi đã cho tôi một mái nhà nghề nghiệp và dành cho tôi những năm tháng quan trọng nhất của cuộc đời. Tôi cảm ơn các đồng nghiệp tại Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia đã giúp tôi có thêm một chặng trải nghiệm đáng quý trước ngày nghỉ hưu.

Tôi cũng xin cảm ơn gia đình đã lặng lẽ chia sẻ với tôi những năm tháng bận rộn, những chuyến công tác dài ngày và cả những áp lực mà công việc quản lý mang lại. Nếu không có sự cảm thông và nâng đỡ ấy, tôi khó có thể đi hết chặng đường này.

Trong quá trình công tác, chắc chắn có lúc tôi làm ai đó chưa vui, có quyết định chưa trọn vẹn hoặc có việc xử lý chưa thấu đáo. Tôi mong đồng nghiệp và anh em chia sẻ. Những điều tôi góp ý trong những ngày công tác cuối cùng cũng chỉ xuất phát từ mong muốn các đơn vị hoạt động tốt hơn, anh em có môi trường làm việc tốt hơn và những việc còn dang dở được tiếp tục.

Ngày 1 tháng 10 năm 2026, tôi rời vị trí công tác, nhưng tôi không nghĩ mình rời bỏ nghề. Tôi vẫn muốn học, nghiên cứu, viết lại những kinh nghiệm đã tích lũy và đóng góp trong khả năng của mình. Nếu Viện, Trung tâm, hội nghề nghiệp hoặc đồng nghiệp cần một ý kiến, một tài liệu hay một người cùng trao đổi, tôi vẫn sẵn lòng với tư cách của một người đi trước và một người đồng hành.

Tôi có một ước mơ rằng Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam sẽ tiếp tục phát triển, giữ được bản lĩnh khoa học, tình nghĩa đồng nghiệp và sự am hiểu sâu sắc đối với vùng đất phương Nam.

Tôi có một ước mơ rằng Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia sẽ trở thành nơi quy tụ được dữ liệu, tri thức và con người; đủ năng lực cung cấp những thông tin đáng tin cậy cho các quyết định về an ninh nguồn nước của đất nước.

Tôi có một ước mơ rằng những người trẻ làm nghề nước sẽ giỏi hơn thế hệ đi trước, được trao cơ hội để trưởng thành và luôn giữ được sự trung thực, lòng tự trọng nghề nghiệp cùng trách nhiệm đối với cộng đồng.

Tôi có một ước mơ rằng một ngày nào đó, khi lũ, hạn, ngập hay xâm nhập mặn xảy ra, chúng ta không còn chỉ chạy theo ứng phó, mà đã có đủ dữ liệu, tri thức và sự phối hợp để chủ động bảo vệ người dân.

Tôi biết những ước mơ ấy không thể hoàn thành trong một nhiệm kỳ hay bởi một cá nhân. Nhưng tôi tin mỗi thế hệ đều có thể góp một phần. Thế hệ tôi, thế hệ trước tôi đã đi đoạn đường của mình. Có những việc đã làm được, có những điều còn dang dở. Phần đường tiếp theo xin gửi lại cho các em, các cháu.

Tôi mong các em đi tiếp bằng tri thức mới, bằng sự tự tin và bằng trách nhiệm. Hãy làm tốt hơn thế hệ đi trước, sửa những điều chúng tôi còn hạn chế và tạo ra những giá trị mà thế hệ chúng tôi chưa đủ điều kiện thực hiện.

Tôi rời công việc với lòng biết ơn đối với quá khứ, sự thanh thản trước hiện tại và niềm tin vào những người sẽ tiếp bước.

Và tôi tin rằng, chừng nào còn có những người yêu nghề, trung thực với khoa học và tận tâm với cộng đồng, thì những ước mơ ấy vẫn sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng và từng bước trở thành hiện thực.

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2026